Kedudukan Malaysia dalam Indeks Makanan Keterjaminan Global (Global Food Security Index, GFSI) mencerminkan cabaran sebenar yang perlu ditangani secara strategik.
Pada tahun 2022, Malaysia berada di tangga ke-41 daripada 113 negara dengan skor 69.9 peratus, mencatatkan penurunan tujuh kedudukan berbanding tahun sebelumnya.
Kedudukan ini memberi isyarat jelas bahawa sistem makanan negara perlu diperkukuh bagi menjamin bekalan yang mencukupi, stabil dan mampan untuk jangka panjang.
Antara isu utama yang dikenal pasti ialah kebergantungan tinggi kepada produk import, khususnya beras, sedangkan Malaysia memiliki kawasan jelapang padi yang luas dan berpotensi besar untuk dimajukan.
Keadaan ini turut dipengaruhi oleh penurunan kadar sara diri atau Self-Sufficiency Ratio (SSR), iaitu ukuran keupayaan pengeluaran domestik memenuhi keperluan penggunaan dalam negara.
Selain itu, kekangan akses kepada sumber asas seperti tanah pertanian yang sesuai, bekalan air yang konsisten, dan teknologi moden terus membataskan usaha meningkatkan pengeluaran makanan tempatan.
Dari segi kualiti dan keselamatan makanan, Finland menduduki tempat pertama daripada 113 negara dengan skor 88.4 peratus untuk indikator tersebut manakala Malaysia pula mencatat skor 74.7 peratus.
Dengan perbezaan 13.7 peratus dalam kualiti dan keselamatan makanan, Malaysia dilihat mampu berdiri sama tinggi bahkan menyaingi Finland dengan merancang strategi untuk memperkukuhkan keterjaminan makanan di Malaysia.
Menyedari hakikat ini, Malaysia mengambil pendekatan berteraskan penyelesaian jangka panjang dengan menumpukan kepada pemerkasaan sektor pertanian dan keterjaminan makanan secara menyeluruh.
Ini melibatkan pembaharuan infrastruktur, pemodenan teknologi, pembangunan kemahiran pengeluar makanan, serta sokongan langsung kepada petani dan usahawan tani.
Usaha memperkukuh industri padi negara menjadi keutamaan kerana beras merupakan makanan ruji rakyat.
Antara langkah utama ialah pelaksanaan Sistem Pengairan Tersier Fasa 1 bagi Projek Penanaman Padi Lima Musim dalam Tempoh Dua Tahun di kawasan Lembaga Kemajuan Pertanian Muda (MADA) Kedah dan Perlis yang telah berjaya disiapkan.
Projek ini memastikan pengurusan air lebih cekap dan menyokong peningkatan intensiti penanaman.
Fasa seterusnya akan diteruskan secara berperingkat sehingga suku kedua tahun 2030 bagi menjamin kesinambungan bekalan air kepada kawasan jelapang utama negara.
Dari sudut penilaian dasar, pelaburan dalam sistem pengairan ini merupakan inisiatif yang tepat kerana ia menangani kekangan struktur paling kritikal dalam pengeluaran padi, iaitu pengurusan air.
Kecekapan pengairan bukan sahaja meningkatkan hasil per hektar, malah mengurangkan risiko kegagalan tanaman akibat perubahan corak cuaca.
Namun, keberkesanan jangka panjang inisiatif ini bergantung kepada penyelenggaraan berterusan dan keupayaan pengurusan di peringkat lapangan.
Bagi mengatasi isu kekurangan air, Projek Pemindahan Air Jeniang bernilai RM1.28 bilion akan mula dilaksanakan, melibatkan pembinaan sungai baharu untuk tujuan pengairan.
Inisiatif ini dijangka menyokong Program Penanaman Padi Lima Musim Dua Tahun serta meningkatkan daya tahan sektor padi terhadap perubahan iklim dan ketidaktentuan cuaca.
Kerajaan turut memberi perhatian kepada pemulihan tanah sawah bermasalah yang menjejaskan hasil tuaian dengan memperuntukkan RM100 juta bagi kerja-kerja pemulihan dijalankan termasuk penambahbaikan prasarana, penyelenggaraan saliran, dan penggunaan model sawah berteknologi moden.
Langkah ini menunjukkan pendekatan yang lebih holistik kerana ia bukan sekadar menambah kawasan penanaman baharu, sebaliknya memulihkan dan memaksimumkan potensi tanah sedia ada.
Pemulihan sawah bermasalah berpotensi memberikan pulangan lebih cepat kepada pengeluaran nasional, namun kejayaannya bergantung kepada pemantauan teknikal dan kesediaan pesawah menerima amalan pertanian yang lebih moden.
Bagi meningkatkan hasil pengeluaran, seramai 6,400 pesawah dibekalkan baja foliar dan bahan kesuburan tanah dengan peruntukan RM20 juta.
Langkah ini bertujuan memastikan nutrien tanaman lebih seimbang serta meningkatkan hasil per hektar tanpa menambah tekanan kos kepada pesawah.
Dari perspektif jangka pendek, bantuan input ini membantu menstabilkan pengeluaran dan pendapatan pesawah.
Walau bagaimanapun, kebergantungan berterusan kepada subsidi input perlu diseimbangkan dengan amalan pertanian lestari bagi memastikan kesuburan tanah dan kelestarian alam sekitar dalam jangka panjang.
Selain sektor padi, kerajaan turut memanfaatkan penggunaan tanah secara lebih strategik melalui kerjasama dengan kerajaan negeri sejak tahun 2024.
Lebih 360 projek pertanian dilaksanakan merangkumi projek tanaman, ternakan, perikanan dan automasi pertanian.
Antara projek yang dilaksanakan termasuk penanaman bawang di Perak dan Kelantan, projek tembikai susu (Rock Melon), kerang dan udang galah di Melaka, penternakan lembu di Pahang serta biri-biri pedaging di Johor.
Pendekatan kepelbagaian subsektor ini merupakan kekuatan utama Bajet 2026 kerana ia mengurangkan kebergantungan kepada satu komoditi serta meningkatkan daya tahan sistem makanan negara.
Projek-projek ini juga membuka peluang ekonomi luar bandar, namun kejayaannya bergantung kepada penyelarasan rantaian bekalan dan keupayaan pasaran menyerap peningkatan hasil.
Kerjasama tersebut akan diperkukuh pada tahun hadapan dengan peruntukan RM300 juta bagi menyokong tanaman jagung bijian, pembangunan akuakultur serta aktiviti penanaman padi di Sabah dan Sarawak.
Inisiatif ini penting dalam mengimbangi pembangunan pertanian antara wilayah serta memperkukuh keterjaminan makanan di peringkat negeri, khususnya di Malaysia Timur yang mempunyai potensi tanah luas tetapi masih memerlukan sokongan infrastruktur dan logistik.
Pemerkasaan usahawan tani turut menjadi teras penting dalam strategi keterjaminan makanan negara.
Agrobank menyediakan pembiayaan sebanyak RM1.1 bilion bagi membantu usahawan mengembangkan perniagaan, termasuk pelaburan dalam automasi dan mekanisasi pertanian.
Pada masa yang sama, Program Agropreneur NextGen Kementerian Pertanian dan Keterjaminan Makanan menyediakan geran permulaan dan pengembangan dengan peruntukan RM20 juta bagi menarik penyertaan golongan muda dalam sektor pertanian moden.
Inisiatif ini berpotensi mengubah landskap pertanian negara dengan meningkatkan produktiviti dan menarik bakat baharu.
Namun, kejayaannya memerlukan sokongan bukan kewangan seperti latihan, bimbingan teknikal dan akses pasaran agar usahawan tani mampu berkembang secara mampan.
Bagi merangsang pelaburan sektor swasta, kerajaan turut bercadang menawarkan pengecualian cukai pendapatan 100 peratus sehingga 10 tahun kepada syarikat yang melaksanakan projek pengeluaran bahan makanan baharu.
Syarikat sedia ada yang menjalankan projek pembesaran pula layak menerima pengecualian cukai sehingga lima tahun, dengan tempoh permohonan dilanjutkan sehingga 31 Disember 2030.
Galakan cukai automasi sektor pertanian turut diperluas bagi meningkatkan produktiviti dan kecekapan operasi.
Insentif ini mampu mempercepat pemindahan teknologi dan meningkatkan kecekapan industri makanan, namun perlu dipastikan manfaatnya turut mengalir kepada petani kecil melalui integrasi rantaian nilai yang lebih inklusif.
Dalam masa yang sama, kebajikan pesawah terus dipelihara melalui penyediaan subsidi pertanian tertinggi dalam sejarah negara.
Sebanyak RM2.62 bilion diperuntukkan bagi pelbagai subsidi dan bantuan termasuk subsidi harga padi, subsidi baja, subsidi benih dan insentif pengeluaran padi.
Bagi nelayan pula, kerajaan mengekalkan elaun sara hidup dan subsidi diesel dengan peruntukan RM160 juta, di samping bantuan menaik taraf vesel dan peralatan.
Subsidi ini memainkan peranan penting dalam mengekalkan kestabilan pengeluaran makanan dan kesejahteraan pengeluar, namun dari sudut fiskal, pendekatan ini perlu disertai reformasi struktur bagi meningkatkan kecekapan sektor dalam jangka panjang.
Sebagai pelengkap, RM55 juta diperuntukkan bagi menyokong pengusaha buah-buahan tempatan melalui insentif tanaman dan prasarana ladang nanas di Sarawak.
Selain itu tanaman buah lain seperti durian belanda, jambu air dan limau besar turut diberikan sokongan melalui peruntukan tersebut.
Inisiatif ini melengkapkan strategi keterjaminan makanan dengan menekankan kepelbagaian nutrisi dan nilai tambah, di samping membuka peluang eksport.
Secara keseluruhan, pendekatan menyeluruh ini mencerminkan komitmen kerajaan dalam mengubah cabaran keterjaminan makanan kepada peluang memperkukuh daya tahan negara.
Walaupun banyak inisiatif Bajet 2026 menunjukkan potensi tinggi untuk meningkatkan sektor pertanian dan keterjaminan makanan, keberkesanannya bergantung kepada pelaksanaan yang cekap, penyelarasan antara agensi dan sokongan berterusan di peringkat akar umbi.
Jika dilaksanakan secara konsisten, strategi ini berupaya menjadi asas kukuh ke arah peningkatan kadar sara diri dan sistem makanan negara yang lebih mampan.
Rujukan :
Kementerian Kewangan Malaysia. “Ucapan Belanjawan 2026.” Portal Belanjawan Kementerian Kewangan, 2025, belanjawan.mof.gov.my/pdf/belanjawan2026/ucapan/ub26.pdf.
The Economist Group. “Global Food Security Index 2022 Global Food Security Index 2022 Global Food Security Index 2022 1.” 2022. https://impact.economist.com/sustainability/project/food-security-index/resources/Economist_Impact_GFSI_2022_Global_Report_Sep_2022.pdf
