Dalam dunia perdagangan global yang semakin kompleks, kepercayaan bukan lagi sesuatu yang boleh diasaskan semata-mata kepada jenama, reputasi atau logo yang tertera pada pembungkusan.
Kepercayaan kini perlu dibuktikan melalui data yang boleh disahkan, diakses dan diaudit secara terbuka.
Dalam konteks industri halal, tuntutan terhadap ketelusan menjadi semakin mendesak apabila pasaran berkembang melangkaui sempadan negara dan budaya.
Sarawak, negeri yang kaya dengan sumber agro-makanan serta beraspirasi menjadi hab pengeluaran makanan berkualiti tinggi, berada pada kedudukan yang amat strategik untuk menerajui pemanfaatan teknologi blockchain dalam sektor ini.
Pemerkasaan teknologi tersebut sebagai asas sistem kebolehkesanan halal yang moden bukan sahaja mampu meningkatkan keyakinan pengguna, malah memperkukuh reputasi Sarawak di persada antarabangsa.
Pasaran halal global pada hari ini bukan lagi sekadar segmen kecil yang tertumpu kepada komuniti tertentu, sebaliknya telah berkembang menjadi industri bernilai melebihi dua trilion dolar Amerika Syarikat dan dijangka terus meningkat dengan pesat dalam tempoh sedekad akan datang. (DinarStandard, 2025) State of the Global Islamic Economy 2025.
Pertumbuhan ini didorong oleh peningkatan populasi Muslim dunia yang kini mencecah hampir dua bilion orang, selain kesedaran pengguna bukan Muslim terhadap aspek keselamatan makanan, kebersihan dan etika pengeluaran yang sering dikaitkan dengan piawaian halal.
Apabila digabungkan dengan sektor kosmetik, farmaseutikal, logistik dan pelancongan, ekonomi halal global diunjurkan mencecah beberapa trilion dolar lagi dalam tempoh beberapa tahun akan datang. (Future Market Insights, n.d.) Halal Food Market.
Dalam persaingan yang semakin sengit ini, kelebihan kompetitif bukan lagi sekadar kapasiti pengeluaran, tetapi keupayaan menyediakan bukti ketelusan yang meyakinkan.
Rantaian bekalan halal secara tradisional melibatkan perjalanan panjang yang merentasi pelbagai pihak dan lokasi.
Sebagai contoh, seekor lembu yang diternak di kawasan pedalaman Sarawak perlu melalui rantaian proses yang panjang dan terperinci, bermula daripada penternakan dan pemeriksaan kesihatan sehinggalah penyembelihan oleh individu bertauliah.
Seterusnya, daging tersebut diproses di kilang dan disimpan dalam gudang sejuk sebelum diangkut melalui darat atau laut.
Setiap peringkat pengedaran, sama ada ke pasar raya tempatan atau eksport ke luar negara, hanya dilaksanakan selepas pengesahan bahawa piawaian halal dan keselamatan dipatuhi.
Dalam sistem konvensional, maklumat ini biasanya direkodkan dalam bentuk dokumen fizikal atau pangkalan data berasingan yang tidak saling berhubung.
Risiko kesilapan manusia, kecuaian atau manipulasi sentiasa wujud, dan sekiranya berlaku pertikaian, menjejak kembali sumber masalah boleh menjadi proses yang rumit serta memakan masa.
Isu penipuan sijil halal dan penyalahgunaan logo pernah menjadi perhatian umum di Malaysia dan di peringkat antarabangsa.
Dalam persekitaran perdagangan global yang melibatkan rantaian bekalan panjang, terutamanya bagi produk import, cabaran untuk memastikan integriti setiap peringkat menjadi semakin besar.
Keadaan ini menuntut satu pendekatan baharu yang mampu mengurangkan kebergantungan kepada dokumen manual dan meningkatkan ketelusan secara menyeluruh.
Teknologi blockchain, sebuah lejar digital teragih yang menyimpan rekod transaksi dalam blok yang disambungkan secara kriptografi, muncul sebagai jawapan yang semakin relevan kepada keperluan ini.
Setiap maklumat yang dimasukkan ke dalam sistem akan disahkan oleh rangkaian dan menjadi sebahagian daripada rekod kekal yang hampir mustahil diubah tanpa meninggalkan jejak digital.
Sifat tidak berpusat blockchain bermakna tiada satu pihak pun mempunyai kawalan mutlak terhadap data, sekali gus mengurangkan risiko manipulasi.
Dalam konteks rantaian bekalan halal, blockchain boleh berfungsi sebagai tulang belakang sistem kebolehkesanan yang menyatukan semua pihak dalam satu ekosistem digital.
Bayangkan jika setiap ternakan di Sarawak diberikan identiti digital sejak peringkat ladang, di mana maklumat tentang sumber makanan haiwan, status kesihatan, dan lokasi penternakan direkodkan secara masa nyata.
Apabila haiwan tersebut disembelih, pengesahan oleh penyembelih bertauliah dimasukkan terus ke dalam sistem.
Di kilang pemprosesan, rekod suhu penyimpanan dan kebersihan persekitaran direkodkan melalui sensor yang disambungkan kepada blockchain.
Sepanjang proses penghantaran, data logistik seperti masa pelepasan, suhu kontena dan waktu ketibaan disimpan secara automatik.
Apabila produk sampai ke tangan pengguna, mereka boleh mengimbas kod QR pada pembungkusan dan melihat keseluruhan perjalanan produk tersebut.
Ketelusan seperti ini bukan sahaja meningkatkan keyakinan, malah mengubah cara pengguna berinteraksi dengan produk halal.
Malaysia telah mula meneroka potensi teknologi ini dengan pengumuman Kementerian Sains, Teknologi dan Inovasi mengenai pelaksanaan projek rintis blockchain termasuk dalam sistem pengesahan daging import halal. Jamali, N. (2025, August 13)
Manakala, Jabatan Kastam Diraja Malaysia membangunkan sistem perdagangan berasaskan blockchain untuk meningkatkan ketelusan transaksi. RAHIM, M. S., & RAHIM, M. S. (2020, October 6)
Di peringkat negeri, Sarawak Multimedia Authority (SMA) turut meneroka penggunaan blockchain dalam pengurusan rekod dan dokumen kerajaan. Suara Sarawak. (2025, September 10).
Sarawak terokai potensi teknologi blockchain, menandakan kesediaan Sarawak untuk bergerak seiring dengan transformasi digital global.
Pelaksanaan blockchain dalam rantaian bekalan halal Sarawak berpotensi memberikan pelbagai manfaat strategik.
Proses audit yang sebelum ini memerlukan penelitian dokumen fizikal dan lawatan tapak yang kerap boleh dipermudah melalui akses kepada rekod digital yang telus.
Risiko penipuan dapat dikurangkan kerana setiap transaksi direkod secara kekal, manakala produk yang boleh dijejak secara digital berpotensi dipasarkan sebagai premium, menarik minat pembeli antarabangsa yang semakin menitikberatkan aspek ketelusan dan keselamatan.
(Steward Dawi, 2024) Steward Dawi.
Dalam jangka panjang, reputasi Sarawak sebagai pengeluar halal yang berintegriti boleh diperkukuh melalui sistem yang mampu membuktikan setiap dakwaan.
Transformasi ini memerlukan pelaburan dalam infrastruktur digital, latihan kepada pengusaha kecil dan penyelarasan antara agensi berkaitan.
Namun, dalam dunia yang semakin menuntut bukti dan bukan sekadar janji, pelaburan ini wajar dilihat sebagai strategi jangka panjang untuk membina daya saing.
Blockchain bukan sekadar inovasi teknologi, tetapi asas kepada pembinaan ekosistem kepercayaan yang boleh menghubungkan ladang di Sarawak dengan pengguna global secara langsung dan telus.
Rujukan:
- State of the Global Islamic Economy 2025 – DinarStandard. (2025). Dinarstandard.com. https://www.dinarstandard.com/insights/sgier-2024-25
- Halal Food Market. (n.d.). Www.futuremarketinsights.com. https://www.futuremarketinsights.com/reports/halal-food-market
- Jamali, N. (2025, August 13). Pelancaran Malaysia Blockchain Infrastructure, Detik Bersejarah dalam Agenda Aset Digital Negara – Portal Rasmi Kementerian Sains, Teknologi Dan Inovasi. Portal Rasmi Kementerian Sains, Teknologi Dan Inovasi. https://www.mosti.gov.my/siaran-kenyataan-media/pelancaran-malaysia-blockchain-infrastructure-detik-bersejarah-dalam-agenda-aset-digital-negara/
- MyGovernment – Portal Rasmi Kerajaan Malaysia. (2026). Malaysia.gov.my. https://www.malaysia.gov.my/my/my-initiative/keupayaan-transformasi-digital/blockchain/projek-perintis-blockchain–inovasi-perkhidmatan-kerajaan—lesa
- RAHIM, M. S., & RAHIM, M. S. (2020, October 6). JKDM guna platform TradeLens kesan penipuan, penyeludupan kontena. Utusan Malaysia. https://www.utusan.com.my/berita/2020/10/jkdm-guna-platform-tradelens-kesan-penipuan-penyeludupan-kontena/
- Steward Dawi. (2024, March 12). Parlimen: Malaysia guna teknologi blockchain sahkan daging import halal – TVS. TVS. https://www.tvsarawak.my/2024/03/12/parlimen-malaysia-guna-teknologi-blockchain-sahkan-daging-import-halal/
- Sarawak Terokai Potensi Teknologi Blockchain | Suara Sarawak. (2025, September 10). Suara Sarawak. https://suarasarawak.my/sarawak-terokai-potensi-teknologi-blockchain/
