Khazanah alam merujuk kepada segala kekayaan semula jadi yang terdapat di muka bumi, merangkumi hutan, biodiversiti, perairan, geologi serta tanah tinggi yang menjadi asas kepada kelangsungan ekosistem dan kehidupan manusia.
Malaysia sememangnya dikurniakan khazanah alam yang luar biasa, menjadikannya antara negara terkaya dari segi kepelbagaian biologi di dunia.
Hutan hujan tropika, sungai dan perairan negara bukan sahaja menjadi habitat kepada ribuan spesies flora dan fauna, malah berfungsi sebagai pemacu utama ekonomi melalui sektor hasil hutan, perikanan, ekopelancongan dan perkhidmatan ekosistem.
Justeru, perlindungan khazanah alam bukan lagi satu pilihan, sebaliknya suatu keperluan strategik dalam menghadapi cabaran perubahan iklim, pencerobohan hutan dan pencemaran alam sekitar yang semakin ketara.
Malaysia diiktiraf sebagai salah satu daripada 12 negara mega-kepelbagaian biologi dunia, satu pengiktirafan yang mencerminkan kekayaan luar biasa sumber semula jadi negara.
Sehingga kini, Malaysia masih mengekalkan lebih separuh daripada keluasan tanahnya sebagai kawasan berhutan, satu pencapaian yang signifikan di peringkat global.
Kawasan hutan hujan tropika meliputi kira-kira 70 peratus daripada kawasan hutan negara. Daripada jumlah tersebut, lebih 46 peratus terletak di Sarawak, diikuti Semenanjung Malaysia sebanyak 31 peratus dan Sabah 23 peratus.
Dengan keluasan melebihi 124,000 kilometer persegi hutan hujan tropika, Sarawak muncul sebagai negeri yang memiliki liputan hutan hujan tropika terbesar di Malaysia dan antara yang terluas di Pulau Borneo.
Namun, kekayaan ini berdepan tekanan berterusan akibat pembalakan haram, pembangunan tidak terkawal dan perubahan iklim.
Menyedari hakikat ini, Bajet Persekutuan 2026 memperlihatkan komitmen jelas kerajaan untuk memperkukuh perlindungan khazanah alam melalui peruntukan kewangan sebanyak RM630 juta bagi tujuan perlindungan khazanah alam negara dan pendekatan dasar yang lebih menyeluruh.
Salah satu inisiatif utama di bawah agenda Perlindungan Khazanah Alam ialah peruntukan sebanyak RM250 juta melalui Dana Ecological Fiscal Transfer (EFT).
Dana ini bertujuan menyokong peranan kerajaan negeri dalam memulihara kawasan hutan, taman perlindungan dan biodiversiti.
Melalui mekanisme EFT, kerajaan negeri diberikan insentif kewangan bagi mengekalkan kawasan hijau dan mengelakkan penukaran guna tanah untuk pembangunan jangka pendek.
Pendekatan ini menandakan perubahan penting dalam dasar fiskal negara, di mana pemuliharaan alam sekitar diiktiraf sebagai satu perkhidmatan awam yang wajar diberi ganjaran kewangan.
Daripada jumlah tersebut, RM50 juta disalurkan secara langsung sebagai hasil kepada kerajaan negeri, sekali gus menggalakkan komitmen yang lebih kukuh dan berterusan dalam usaha pemuliharaan.
Kerjasama strategik antara Kerajaan Persekutuan dan kerajaan negeri ini mencerminkan prinsip tanggungjawab bersama dalam memastikan kelestarian sumber semula jadi negara.
Bajet Persekutuan 2026 turut memberi penekanan kepada penglibatan komuniti tempatan dalam usaha pemuliharaan melalui peruntukan RM80 juta bagi membiayai 2,500 renjer komuniti.
Inisiatif ini memanfaatkan kepakaran lebih 1,000 Orang Asli serta hampir 700 veteran, yang memiliki pengetahuan medan, disiplin tinggi dan pengalaman operasi yang amat bernilai.
Pendekatan ini menjadi semakin relevan memandangkan populasi Orang Asli di Malaysia meningkat daripada 213,461 orang pada tahun 2020 kepada 227,900 orang pada tahun 2025, dengan kadar pertumbuhan tahunan purata 1.2 peratus.
Penglibatan mereka bukan sahaja memperkukuh pengawasan hutan, malah membuka peluang pekerjaan dan memperkasa komuniti luar bandar sebagai penjaga khazanah alam negara.
Penglibatan komuniti tempatan sebagai renjer komuniti pula memberi impak sosial yang signifikan.
Penyediaan peluang pekerjaan kepada Orang Asli dan veteran bukan sahaja meningkatkan pendapatan isi rumah, malah memupuk rasa pemilikan dan tanggungjawab terhadap khazanah alam di kawasan mereka.
Apabila komuniti dilibatkan secara langsung sebagai pelindung hutan dan hidupan liar, usaha pemuliharaan menjadi lebih berkesan kerana ia berasaskan pengetahuan tempatan, kehadiran berterusan di lapangan serta hubungan rapat dengan persekitaran setempat.
Pada masa yang sama, ia membantu mengurangkan isu pengangguran dan kemiskinan di kawasan luar bandar dan pedalaman.
Dalam pada itu, renjer komuniti berperanan sebagai barisan hadapan dalam mencegah pencerobohan hutan dan pemburuan haram, di samping melindungi habitat spesies terancam seperti Harimau Malaya, Orang Utan dan Banteng.
Keupayaan mereka akan dipertingkatkan melalui penyediaan peralatan rondaan yang lebih baik serta latihan pengesanan aktiviti haram yang lebih berkesan.
Usaha ini amat penting memandangkan status kritikal beberapa spesies ikonik negara.
Bilangan Harimau Malaya kini dianggarkan kurang daripada 150 ekor, jauh merosot berbanding kira-kira 3,000 ekor pada era 1950-an.
Orang Utan Borneo (Pongo pygmaeus), satu-satunya spesies Orang Utan di Malaysia, turut disenaraikan sebagai Terancam Kritikal dalam Senarai Merah IUCN.
Selain itu, Banteng juga dikategorikan sebagai Terancam Kritikal pada tahun 2024.
Spesies ini khususnya Banteng Borneo yang hanya boleh ditemui di Sabah, dengan anggaran sekitar 52 ekor dikenal pasti setakat tahun 2023.
Statistik ini menggambarkan betapa gentingnya keadaan biodiversiti negara dan mengukuhkan keperluan kepada intervensi segera dan berkesan.
Selain hutan dan hidupan liar, sungai turut menjadi fokus utama pemuliharaan dalam Bajet Persekutuan 2026.
Kerajaan memperuntukkan RM300 juta bagi merawat, menyelenggara dan membersih sungai di seluruh negara.
Sungai merupakan sumber air utama untuk kegunaan domestik, pertanian dan industri, selain berfungsi sebagai ekosistem penting kepada biodiversiti akuatik.
Sebahagian daripada peruntukan ini melibatkan RM10 juta bagi pembangunan Denai Sungai Kebangsaan, yang bertujuan mewujudkan laluan riadah di sepanjang sungai.
Inisiatif ini bukan sahaja menggalakkan gaya hidup sihat, malah memupuk rasa tanggungjawab komuniti setempat terhadap kebersihan dan kelestarian sungai.
Pendekatan bersepadu yang menggabungkan pemulihan fizikal sungai dan peningkatan kesedaran komuniti dilihat mampu memberikan impak jangka panjang, khususnya dalam menangani isu pencemaran sederhana hingga tinggi akibat pembuangan sisa dan pembangunan tidak terkawal.
Dalam konteks pengurusan sungai, peruntukan bagi pembersihan dan pembangunan Denai Sungai Kebangsaan turut memberi manfaat langsung kepada komuniti setempat.
Sungai yang bersih menjamin bekalan air yang lebih selamat, menyokong aktiviti ekonomi seperti perikanan kecil dan pertanian, serta meningkatkan kualiti hidup penduduk.
Pembangunan denai sungai pula berpotensi merancakkan ekonomi tempatan melalui aktiviti rekreasi, perniagaan kecil dan pelancongan komuniti, di samping mewujudkan ruang sosial yang menggalakkan interaksi dan kesedaran alam sekitar dalam kalangan masyarakat.
Secara keseluruhannya, peruntukan dan inisiatif di bawah agenda Perlindungan Khazanah Alam dalam Bajet Persekutuan 2026 mencerminkan kesungguhan kerajaan untuk menyeimbangkan keperluan pembangunan ekonomi dengan tanggungjawab pemeliharaan alam sekitar.
Usaha ini bukan sahaja melindungi biodiversiti, malah menyokong pertumbuhan ekonomi hijau, pelancongan lestari dan kesejahteraan rakyat.
Selain itu, pendekatan Bajet Persekutuan 2026 yang menggabungkan perlindungan alam sekitar dengan pemerkasaan komuniti membuktikan bahawa kelestarian dan kesejahteraan rakyat boleh bergerak seiring.
Apabila komuniti menerima manfaat ekonomi, sosial dan alam sekitar secara langsung, usaha pemuliharaan tidak lagi dilihat sebagai beban atau halangan pembangunan, sebaliknya sebagai pelaburan jangka panjang demi kelangsungan kehidupan dan masa depan negara.
Namun, kelestarian alam sekitar tidak dapat dicapai melalui dasar kerajaan semata-mata.
Ia juga memerlukan kerjasama semua pihak termasuk komuniti tempatan, sektor swasta dan masyarakat umum.
Dengan pendekatan yang inklusif, bersepadu dan berterusan, khazanah alam negara dapat terus dipelihara sebagai warisan tidak ternilai untuk generasi masa hadapan.
Rujukan:
Bahari, S. (2021). Kepelbagaian Spesies Fauna di Hutan Tropika Malaysia. Majalah Sains. https://www.majalahsains.com/kepelbagaian-spesies-fauna-di-hutan-tropika-malaysia/
IUCN Red List. (n.d.). The IUCN Red List of Threatened Species. The IUCN Red List. https://www.iucnredlist.org/
Jabatan Perhutanan Semenanjung Malaysia. (n.d.). Penemuan-Penemuan Ekspedisi Yang Signifikan Ekspedisi Saintifik Kepelbagaian Biologi Hutan. Laman Web Rasmi Jabatan Perhutanan Semenanjung Malaysia. https://www.forestry.gov.my/my/biodiversiti
Wartawan MalaysiaGazette. (2025). Jumlah penduduk orang asli naik kepada 227,900 tahun ini. MalaysiaGazette. https://malaysiagazette.com/2025/10/14/jumlah-penduduk-orang-asli-naik-kepada-227900-tahun-ini/
WWF-Malaysia. (2021). Feature Article: Continuing Conservation Efforts for Orang-utans in Sabah and Sarawak. World Wide Fund for Nature Malaysia (WWF-Malaysia). https://www.wwf.org.my/?29265/Feature-Article-Continuing-Conservation-Efforts-for-Orang-utans-in-Sabah-and-Sarawak
WWF-Malaysia. (n.d.). BANTU SELAMATKAN HARIMAU KITA. World Wide Fund for Nature Malaysia (WWF-Malaysia).
