Persoalan kerjaya menjadi semakin signifikan seiring usaha negeri mempercepat transformasi ekonomi melalui pembangunan industri tenaga baharu, ekonomi digital dan perkhidmatan bernilai tinggi.
Aspirasi belia dan graduan perlu dianalisis dalam kerangka yang lebih luas, iaitu sejauh mana struktur ekonomi dan ekosistem kerjaya negeri mampu menyokong cita-cita tersebut secara realistik dan mampan.
Laporan The Future of Jobs oleh World Economic Forum (WEF) menunjukkan bahawa dunia pekerjaan sedang mengalami perubahan struktur yang ketara.
Menjelang tahun 2030, kira-kira 23 peratus pekerjaan global dijangka berubah akibat automasi, kecerdasan buatan dan peralihan kepada ekonomi rendah karbon.
Perubahan ini bukan hanya melibatkan penghapusan pekerjaan, malah penciptaan peranan baharu yang memerlukan kemahiran lebih kompleks.
WEF menganggarkan 170 juta pekerjaan baharu akan diwujudkan secara global, terutamanya dalam sektor teknologi digital, tenaga boleh diperbaharui, penjagaan kesihatan dan pendidikan.
Dalam masa yang sama, sekitar 92 juta pekerjaan berisiko lenyap. Lebih penting, hampir 44 peratus kemahiran sedia ada perlu dikemas kini dalam tempoh lima tahun.
Data ini menunjukkan bahawa kerjaya idaman masa kini semakin berganjak daripada konsep kestabilan jangka panjang kepada keupayaan untuk menyesuaikan diri, belajar semula dan bergerak merentas sektor.
Negara yang berjaya ialah negara yang membina sistem sokongan bagi pembelajaran sepanjang hayat dan peralihan kerjaya yang lancar.
Di peringkat serantau, Pertubuhan Buruh Antarabangsa (ILO) melaporkan bahawa negara Asia Tenggara yang melabur secara strategik dalam pendidikan teknikal dan latihan kemahiran mencatat kadar kebolehpasaran belia yang lebih tinggi.
Model penyelarasan antara institusi pendidikan dan industri terbukti berkesan dalam mengurangkan ketidaksepadanan kemahiran.
Di Malaysia, data Jabatan Perangkaan Malaysia (DOSM) menunjukkan kadar pengangguran yang relatif rendah, namun isu struktur pasaran kerja kekal ketara.
Hampir 30 peratus graduan bekerja dalam pekerjaan separa mahir atau tidak mahir walaupun memiliki kelayakan diploma atau ijazah.
Selain itu, sebahagian besar graduan memulakan kerjaya dengan pendapatan yang rendah, menjejaskan kepuasan dan kelestarian kerjaya.
Keadaan ini menunjukkan bahawa penciptaan pekerjaan semata-mata tidak mencukupi.
Tanpa penyelarasan antara kemahiran, produktiviti dan struktur gaji, konsep kerjaya idaman sukar direalisasikan walaupun kadar pengangguran rendah.
Sarawak mempunyai asas ekonomi yang kukuh dalam sektor tenaga, pembinaan, perkhidmatan dan sumber asli.
Namun, struktur pasaran kerja negeri masih didominasi oleh pekerjaan berkemahiran rendah dan sederhana.
Bahagian pekerjaan berkemahiran tinggi adalah lebih kecil berbanding negeri perindustrian utama di Malaysia.
Jurang ini mewujudkan ketidakselarasan antara aspirasi belia Sarawak dengan realiti peluang pekerjaan tempatan.
Akibatnya, penghijrahan tenaga kerja mahir ke luar negeri masih berlaku, sekali gus menjejaskan pembangunan modal insan jangka panjang.
Walau bagaimanapun, pelaburan dalam sektor tenaga boleh diperbaharui, hidrogen dan ekonomi digital membuka ruang baharu kepada penciptaan kerjaya bernilai tinggi.
Potensi ini hanya boleh direalisasikan sepenuhnya sekiranya disokong oleh pembangunan kemahiran dan perancangan tenaga kerja yang berasaskan data.
Di peringkat global, penggunaan data pasaran buruh dalam kaunseling kerjaya terbukti mengurangkan tempoh pencarian kerja dan meningkatkan kadar penempatan.
Pendekatan ini membantu individu memahami permintaan sebenar pasaran, jangkaan gaji dan laluan kemajuan kerjaya.
Kajian antarabangsa menunjukkan bahawa graduan yang mengikuti latihan industri berstruktur mempunyai kebolehpasaran sehingga 30 peratus lebih tinggi.
Dalam konteks Sarawak, peluasan TVET dan latihan teknikal berfokus industri strategik berpotensi menjadikan kerjaya idaman lebih realistik.
Ekonomi digital membuktikan bahawa lokasi geografi bukan lagi penghalang utama.
Bagi Sarawak, peluasan infrastruktur digital membuka peluang kerjaya bernilai tinggi kepada komuniti luar bandar tanpa keperluan migrasi.
Pengalaman global menunjukkan bahawa kejayaan pembangunan kerjaya bergantung kepada tadbir urus pasaran buruh yang bersepadu.
Tanpa penyelarasan antara pendidikan, industri dan dasar tenaga kerja, pelaburan kemahiran berisiko tidak memberi pulangan optimum.
Selain kebolehpasaran, kualiti pekerjaan semakin diiktiraf sebagai penanda aras utama kerjaya idaman.
Pekerjaan yang menawarkan perlindungan sosial, peluang kemajuan dan keseimbangan kehidupan kerja mencatat tahap kepuasan dan produktiviti yang lebih tinggi.
Oleh itu, penciptaan pekerjaan di Sarawak perlu diseimbangkan dengan aspek kelestarian dan nilai tambah.
Walaupun pelbagai inisiatif pembangunan kerjaya telah diperkenalkan di peringkat nasional dan negeri, analisis berasaskan bukti menunjukkan bahawa keberkesanan sebenar dasar-dasar tersebut masih sukar dinilai secara menyeluruh.
Kelemahan utama terletak pada kekurangan penilaian berasaskan hasil jangka panjang (outcome-based evaluation), khususnya data longitudinal yang menjejaki trajektori kerjaya peserta selepas tamat program latihan atau intervensi kerjaya.
Tanpa data yang merangkumi aspek seperti kadar pengekalan pekerjaan, mobiliti kerjaya, pertumbuhan pendapatan dan peningkatan kemahiran dalam tempoh beberapa tahun, kejayaan sesuatu program lazimnya diukur secara terhad melalui kadar penyertaan atau penempatan awal pekerjaan.
Pendekatan ini berisiko mewujudkan gambaran kejayaan yang bersifat jangka pendek, sedangkan matlamat sebenar pembangunan kerjaya ialah kestabilan dan kemampanan pekerjaan dalam jangka panjang.
Dalam konteks Sarawak, ketiadaan sistem data bersepadu yang menghubungkan pendidikan, latihan dan pasaran buruh menyukarkan penilaian keberkesanan dasar secara objektif.
Situasi ini turut menyukarkan proses penambahbaikan dasar secara berasaskan bukti.
Implikasi Dasar dan Arah Masa Hadapan
Berdasarkan amalan terbaik antarabangsa, pendekatan foresight-based policy semakin diiktiraf sebagai instrumen penting dalam perancangan kerjaya dan tenaga kerja.
Pendekatan ini menggunakan unjuran pasaran buruh, trend teknologi dan keperluan industri masa hadapan bagi merancang kapasiti pendidikan serta latihan kemahiran beberapa tahun lebih awal.
Hasilnya, ketidaksepadanan antara bekalan dan permintaan tenaga kerja dapat dikurangkan secara signifikan.
Dalam konteks Sarawak, pendekatan ini amat relevan bagi sektor strategik seperti tenaga bersih, ekonomi digital, bioteknologi dan perkhidmatan berasaskan pengetahuan.
Penyelarasan awal antara pelaburan industri dan pembangunan kemahiran tempatan membolehkan peluang pekerjaan bernilai tinggi diisi oleh tenaga kerja negeri sendiri, sekali gus mengurangkan kebergantungan kepada tenaga kerja luar.
Selain itu, pemerkasaan literasi kerjaya sejak peringkat sekolah merupakan pelaburan jangka panjang yang kritikal.
Pendedahan awal kepada data pasaran buruh, variasi laluan kerjaya dan realiti dunia pekerjaan membantu membentuk aspirasi yang lebih realistik tanpa menjejaskan motivasi.
Dalam kerangka Solution Journalism, langkah ini merupakan penyelesaian pencegahan yang berpotensi menghasilkan impak berpanjangan terhadap kesejahteraan sosial dan ekonomi Sarawak.
Selain kebolehpasaran dan kualiti pekerjaan, kerjaya idaman turut berkait rapat dengan isu mobiliti sosial dan keterangkuman.
Data antarabangsa menunjukkan bahawa peluang kerjaya yang adil dan inklusif menyumbang kepada pertumbuhan ekonomi yang lebih seimbang serta pengurangan ketidaksamaan wilayah.
Negara yang berjaya menangani jurang sosioekonomi lazimnya melaksanakan dasar pasaran buruh yang memberi akses sama rata kepada latihan, maklumat kerjaya dan peluang pekerjaan.
Dalam konteks Sarawak, faktor geografi dan kepelbagaian sosioekonomi mewujudkan cabaran unik terhadap keterangkuman kerjaya.
Sebahagian besar belia di kawasan luar bandar berhadapan kekangan akses kepada latihan kemahiran, pendedahan industri dan jaringan profesional.
Keadaan ini menghadkan kebolehan mereka untuk bersaing dalam sektor berkemahiran tinggi, sekali gus mengecilkan peluang mencapai kerjaya idaman.
Bukti dari pelaksanaan program latihan berasaskan komuniti dan penggunaan platform digital menunjukkan peningkatan penyertaan belia luar bandar dalam sektor perkhidmatan dan ekonomi digital.
Bagi Sarawak, peluasan akses internet, latihan asas digital dan sokongan bimbingan kerjaya berpotensi membuka laluan mobiliti sosial yang lebih luas tanpa keperluan penghijrahan.
Tambahan pula, keterangkuman jantina dan kumpulan rentan semakin diiktiraf sebagai komponen penting kerjaya idaman.
Data serantau menunjukkan bahawa penyertaan wanita dalam sektor teknologi dan profesional meningkat apabila dasar sokongan seperti latihan fleksibel dan perlindungan pekerjaan dilaksanakan.
Dalam jangka panjang, pendekatan ini bukan sahaja meningkatkan kesejahteraan individu, tetapi memperkukuh daya tahan ekonomi negeri.
Bagi Sarawak, cabaran struktur yang wujud bukan penghalang mutlak. Dengan tadbir urus pasaran buruh yang kukuh, peningkatan kualiti pekerjaan dan pelaksanaan dasar berasaskan bukti, kerjaya idaman berpotensi menjadi pemacu pembangunan ekonomi dan kesejahteraan sosial negeri secara mampan.
Rujukan
DOSM. (2025a). Department of Statistics Malaysia. Dosm.gov.my. https://www.dosm.gov.my/portal-main/release-content/labour-market-review-lmr-first-quarter-2025
DOSM. (2025b). Department of Statistics Malaysia. Dosm.gov.my. https://www.dosm.gov.my/portal-main/release-content/employment-statistics-second-quarter-2025
Global Skills Forum 2025 puts private sector at the heart of workforce development. (2025, October 27). International Labour Organization. https://www.ilo.org/resource/news/global-skills-forum-2025-puts-private-sector-heart-workforce-development
news, R. (2025, June 30). Malaysia’s labour force grows to 16.9mn in 2024, with unemployment easing to 3.2%. Human Resources Online. https://www.humanresourcesonline.net/malaysia-s-labour-force-grows-to-16-9mn-in-2024-with-unemployment-easing-to-3-2?
The Future of Jobs Report 2025. (2025). World Economic Forum. https://www.weforum.org/publications/the-future-of-jobs-report-2025
World Economic Forum. (2025, January 8). Future of Jobs Report 2025: The jobs of the future – and the skills you need to get them. World Economic Forum. https://www.weforum.org/stories/2025/01/future-of-jobs-report-2025-jobs-of-the-future-and-the-skills-you-need-to-get-them
