TVET: Kunci Sarawak Menuju Status Negeri Maju!

Dunia sedang menyaksikan anjakan paradigma dalam struktur ekonomi dan keperluan tenaga kerja. Automasi, pendigitalan, kecerdasan buatan (AI), serta desakan peralihan kepada ekonomi hijau telah mengubah secara fundamental landskap pekerjaan global.

World Economic Forum mengunjurkan bahawa sekitar 44 peratus kemahiran tenaga kerja global akan berubah menjelang 2030, dengan lebih 60 peratus pekerja memerlukan latihan semula (reskilling) atau peningkatan kemahiran (upskilling) untuk kekal relevan.

Fenomena ini mewujudkan jurang kritikal (skills mismatch) antara output sistem pendidikan tradisional dengan permintaan industri yang dinamik.

Dalam konteks inilah, Pendidikan dan Latihan Teknikal dan Vokasional (TVET) muncul bukan lagi sebagai laluan pendidikan alternatif, tetapi sebagai penyelesaian strategik dan sistemik yang terbukti berkesan.

Berasaskan latihan kompetensi, pensijilan kemahiran dan kolaborasi erat dengan industri, TVET diiktiraf sebagai tonggak utama pembangunan modal insan moden.

Bagi Sarawak, yang sedang melonjak ke arah status negeri maju, TVET adalah nadi kepada transformasi ekonomi yang diimpikan.

Keberkesanan TVET bukanlah sekadar naratif, tetapi telah dibuktikan melalui data empirikal di peringkat global.

Negara yang mempunyai sistem TVET matang, seperti Jerman dan Switzerland dengan sistem latihan dwi (dual training system) mereka, merekodkan kadar kebolehpasaran graduan melebihi 90 peratus serta kadar pengangguran belia yang jauh lebih rendah.

Kajian bersama United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO) dan International Labour Organization (ILO) mengukuhkan dapatan ini, menunjukkan bahawa negara dengan sistem TVET mantap mencatat peralihan daripada pendidikan ke pekerjaan 20 hingga 30 peratus lebih pantas.

Dari sudut ekonomi, pelaburan dalam TVET memberikan pulangan yang signifikan. Bank Dunia melaporkan pulangan pelaburan (ROI) untuk latihan kemahiran teknikal adalah antara 6 hingga 15 peratus setahun.

Malah, pasaran global TVET sedang berkembang pesat, diunjurkan meningkat daripada USD100 bilion pada 2021 kepada lebih USD370 bilion menjelang 2033, dengan Asia Pasifik menjadi penyumbang terbesar.

Di peringkat nasional, Malaysia turut mencatat kejayaan membanggakan.

Dengan lebih 1,398 institusi TVET, kadar kebolehpasaran graduan TVET negara mencecah 94.5 peratus, satu bukti keberkesanan laluan ini dalam memenuhi keperluan pasaran kerja.

Pelancaran Rancangan Pendidikan Tinggi Malaysia (RPTM) 2026-2035 baru-baru ini meletakkan TVET sebagai pemacu utama pembangunan modal insan, dengan fokus kepada penjenamaan semula, struktur gaji kompetitif dan pengiktirafan profesional.  

Di peringkat negeri, Sarawak berada pada kedudukan paling strategik untuk memanfaatkan TVET sebagai pemacu pembangunan wilayah.

Struktur ekonomi negeri yang berpaksikan sektor tenaga, minyak dan gas, pembuatan, automasi, serta ekonomi hijau memerlukan tenaga kerja berkemahiran tinggi yang sangat khusus.

Premier Sarawak, Datuk Patinggi Tan Sri (Dr) Abang Haji Abdul Rahman Zohari bin Tun Datuk Abang Haji Openg dengan tegas meletakkan pembangunan modal insan sebagai teras kemajuan negeri.

Dalam amanat Tahun Baharu 2026, beliau menegaskan bahawa pembangunan modal insan kekal menjadi tumpuan utama, dengan inisiatif TVET, biasiswa dan pelaksanaan Skim Pendidikan Tinggi Percuma (FTES) bermula 2026 bagi memastikan akses lebih luas kepada pendidikan berkualiti.   Komitmen ini diterjemahkan melalui peruntukan RM665 juta untuk sektor pendidikan dan pembangunan bakat dalam Belanjawan Sarawak 2026, mencerminkan “keazaman berterusan kami untuk mengubah sektor pendidikan Sarawak demi kemajuan generasi semasa dan akan datang”.  

Daripada jumlah ini, RM96.2 juta diperuntukkan khusus untuk operasi institusi TVET seperti Sarawak Skills, Kolej Universiti i-CATS, Pusat Kecemerlangan Teknologi Sarawak (CENTEXS) dan Kolej Laila Taib.   

Selain itu, RM18 juta disediakan sebagai perbelanjaan modal untuk menaik taraf kemudahan latihan, termasuk Sarawak Skills dan Advance Automotive Training Centre, serta kampus Sarawak Skills SAVTI (Institut Latihan Vokasional Pertanian Sarawak).   

Peruntukan ini membuktikan bahawa TVET bukan sekadar program latihan, tetapi strategi pembangunan wilayah yang tersusun dan terancang.

Visi Sarawak untuk menjadi negeri maju berpendapatan tinggi banyak bergantung kepada kejayaan sektor ekonomi baharu seperti tenaga boleh diperbaharui, hidrogen hijau, teknologi rendah karbon dan semikonduktor.

TVET berperanan sebagai mekanisme penting untuk menyelaraskan pelaburan fizikal dalam sektor ini dengan kesiapsiagaan modal insan.

Program-program TVET di Sarawak direka untuk memenuhi keperluan spesifik industri ini. CENTEXS, misalnya, memberi tumpuan kepada kemahiran dalam bidang minyak dan gas serta tenaga boleh diperbaharui.

Institut Latihan Vokasional Pertanian Sarawak (SAVTI) pula menyokong usaha pemodenan sektor pertanian.

Malah, pengambilan pelajar baharu sesi 1/2026 di ADTEC JTM Kampus Kota Samarahan menawarkan kursus kritikal seperti Teknologi Fabrikasi Struktur Logam (Minyak dan Gas) dan Teknologi Pemasangan Paip Minyak dan Gas, dengan yuran pengajian, makan dan penginapan percuma, serta elaun bulanan.   

Ini adalah contoh konkrit bagaimana TVET menjadi laluan ke arah pekerjaan bergaji tinggi dan relevan.

Kerajaan Sarawak juga memperkenalkan Dasar dan Pelan Induk Pembangunan Bakat Sarawak, (yang dijangka siap pada 2026).

Premier Sarawak, Datuk Patinggi Tan Sri (Dr) Abang Haji Abdul Rahman Zohari menjelaskan bahawa dasar komprehensif ini adalah “tindak balas strategik kita terhadap keperluan tenaga kerja masa hadapan. Kita mahu melahirkan tenaga kerja yang berkemahiran teknikal, tangkas, inovatif dan bersedia menghadapi cabaran ekonomi baharu”.  

Selain peruntukan operasi, Kerajaan Sarawak turut melancarkan inisiatif khusus untuk memastikan graduan bersedia menghadapi pasaran kerja.

Program Graduates Enhancement Training Sarawak (GETS) diteruskan dengan peruntukan RM20 juta, menyasarkan manfaat kepada 1,000 graduan pada tahun 2026.   

Program ini memberi graduan elaun RM1,500 sebulan dan peluang untuk mengikuti latihan yang relevan dengan keperluan industri, sekali gus meningkatkan keyakinan dan kesediaan mereka sebelum memasuki pasaran kerja.

Bagi memastikan kesinambungan bakat dalam bidang kritikal, kerajaan juga menyediakan RM4.5 juta untuk memperkasa program pembangunan bakat digital generasi baharu, termasuk NextGen Digital and Innovation Talent Programme untuk sekolah serta Sarawak Digital and Innovation Talent Acceleration Programme yang menekankan pembelajaran berasaskan industri.   

Inisiatif ini adalah langkah proaktif untuk memastikan generasi muda Sarawak bukan sekadar pengguna teknologi, tetapi pencipta dan inovator dalam ekonomi digital.

Walaupun data kebolehpasaran graduan TVET cemerlang, cabaran persepsi masyarakat terhadap aliran kemahiran masih wujud.

Kajian menunjukkan lebih 87 peratus pelajar TVET tidak menyedari kewujudan laluan pendidikan sehingga peringkat ijazah, menandakan keperluan mendesak untuk menambah baik bimbingan kerjaya dan penyampaian maklumat.

Justeru, usaha sistematik untuk membina persepsi positif terhadap pendidikan kemahiran adalah penting.

Dari sudut kualiti, kerajaan negeri memastikan institusi TVET di Sarawak sentiasa dipertingkatkan.

Kejayaan beberapa program TVET Sarawak memperoleh penarafan lima bintang dalam Penarafan Tunggal Program TVET Kebangsaan adalah bukti bahawa kualiti latihan di negeri ini setara dengan standard nasional tertinggi.

Kerajaan Sarawak turut menggalakkan Public-Private Partnership (PPP) untuk memperluas kapasiti latihan tanpa bergantung sepenuhnya kepada peruntukan awam, serta memastikan kurikulum sentiasa relevan dengan keperluan industri semasa.

TVET juga memainkan peranan penting dalam merapatkan jurang pembangunan antara bandar dan luar bandar.

Kajian ILO menunjukkan bahawa latihan kemahiran berasaskan komuniti boleh meningkatkan pendapatan isi rumah luar bandar sebanyak 20 hingga 30 peratus dalam tempoh beberapa tahun.

Bagi Sarawak yang mempunyai geografi luas dan taburan penduduk tidak sekata, impak sosioekonomi ini amat signifikan.

Dengan menyediakan latihan kemahiran yang relevan di kawasan luar bandar, anak-anak muda tidak perlu berhijrah ke bandar semata-mata untuk mencari pekerjaan, sekali gus mengukuhkan ekonomi setempat dan memelihara struktur komuniti.

- Advertisement -

Secara keseluruhan, bukti empirikal global dan serantau mengesahkan bahawa TVET adalah penyelesaian berkesan terhadap cabaran ketidakpadanan kemahiran dan kebolehpasaran tenaga kerja. Bagi Sarawak, dengan komitmen politik yang kukuh, peruntukan kewangan yang besar dan hala tuju ekonomi yang jelas, TVET bukan lagi sekadar program latihan, tetapi teras strategi pembangunan wilayah.

Seperti yang ditegaskan oleh Premier Sarawak, Datuk Patinggi Tan Sri (Dr) Abang Haji Abdul Rahman Zohari, matlamatnya adalah untuk memastikan belia Sarawak “bekerja dengan syarikat-syarikat besar yang muncul dalam ekonomi baharu atau menjadi profesional dalam sektor korporat”.   

Dengan tadbir urus yang mantap, pembiayaan berasaskan data, kerjasama industri yang berterusan dan usaha sistematik membina persepsi positif, TVET sudah pasti berpotensi menjadi pemangkin utama transformasi Sarawak menjadi negeri maju dan mampan dalam dekad akan datang.

Rujukan

1. Admin. (2026, January 7). SARAWAK SKILLS ACHIEVES OUTSTANDING RESULTS IN NATIONAL TVET PROGRAMME RATING 2025. Sarawak Skills Media. Diperoleh daripada https://sarawakskills.edu.my/media/sarawak-skills-achieves-outstanding-results-in-national-tvet-programme-rating-2025/
2. Bernama. (2026, March 5). Sabah Allocates RM164.01 Million For Human Capital Development Under 13MP. BERNAMA. Diperoleh daripada https://bernama.com/en/general/news.php?id=2530678
3. Edisi UKAS. (2025, November). RM665 Juta Diperuntuk, Perkasa Pendidikan & Pembangunan Bakat Pada 2026. UKAS Sarawak. Diperoleh daripada https://ukas.sarawak.gov.my/web/subpage/news_view/29219
4. Gagasan Rakyat. (2026, January 30). SMJ 2.0 fokus modal insan, infrastruktur dan Ekonomi Biru Sabah. Diperoleh daripada https://gagasanrakyat.my/smj-2-0-fokus-modal-insan-infrastruktur-dan-ekonomi-biru-sabah/
5. ILPKS. (2025, October 28). PENGAMBILAN PELAJAR BAHARU SESI 1/2026 ADTEC JTM KAMPUS KOTA SAMARAHAN. Diperoleh daripada https://www.ilpks.gov.my/pengambilan-pelajar-baharu-sesi-januari-2026-adtec-jtm-kampus-kota-samarahan/
6. Jabatan Premier Sarawak. (2025). News – Laman Web Jabatan Premier Sarawak. Sarawak.gov.my. Diperoleh daripada https://premierdept.sarawak.gov.my/web/subpage/news_view/23234/UKAS
7. Media Permata Online. (2026, January 24). RPN mampu pertingkat piawaian pendidikan seiring perkembangan. Diperoleh daripada https://mediapermata.com.bn/rpn-mampu-pertingkat-piawaian-pendidikan-seiring-perkembangan-global/
8. Media Selangor. (2026, March 4). 雪州TVET已培训逾4000名学生 近半找到好工作月薪达4000令吉. Diperoleh daripada https://mediaselangor.com/zh/2026/03/346261/tvet4000-4000
9. Nur, & Nur. (2025, August 29). MoHE – TVET Tonggak Kemahiran Tinggi Menjelang 2030. Kementerian Pendidikan Tinggi Malaysia. Diperoleh daripada https://www.mohe.gov.my/en/broadcast/activities/tvet-tonggak-kemahiran-tinggi-menjelang-2030
10. Sarawak Government. (2026, January 6). Sarawak on track for 2030 vision, says Abang Johari. Ministry of Transport Sarawak. Diperoleh daripada https://mot.sarawak.gov.my/web/subpage/news_view/791
11. Sarawak Skills. (2026, January 7). SARAWAK SKILLS ACHIEVES OUTSTANDING RESULTS IN NATIONAL TVET PROGRAMME RATING 2025. Diperoleh daripada https://sarawakskills.edu.my/media/sarawak-skills-achieves-outstanding-results-in-national-tvet-programme-rating-2025/
12. Suara Sarawak. (2025, November 24). GETS diteruskan, 1,000 graduan bakal terima manfaat. Diperoleh daripada https://suarasarawak.my/gets-diteruskan-1000-graduan-bakal-terima-manfaat/
13. The Vibes. (2025, December 18). Sarawak to introduce free tertiary education scheme from 2026. Diperoleh daripada https://www.thevibes.com/articles/news/117128/sarawak-to-introduce-free-tertiary-education-scheme-from-2026
14. UNESCO. (2019). New UNESCO report on TVET recommendations to improve global skills. Diperoleh daripada https://www.unesco.org/en/articles/new-unesco-report-tvet-recommendations-improve-global-skills-development
15. UNESCO. (2022). UNESCO launches new strategy for TVET 2022-2029 at international conference. Diperoleh daripada https://www.unesco.org/en/articles/unesco-launches-new-strategy-tvet-2022-2029-international-conference
16. UNESCO-UNEVOC. (2025). UNESCO-UNEVOC supports Malaysian efforts to enhance TVET data management and analytics. Diperoleh daripada https://unevoc.unesco.org/home/UNESCO-UNEVOC%2Bsupports%2BMalaysian%2Befforts%2Bto%2Benhance%2BTVET%2Bdata%2Bmanagement%2Band%2Banalytics
17. Utusan Borneo Online. (2026, January 27). RPTM 2026-2035 diyakini mampu meningkatkan kebolehpasaran graduan TVET. Diperoleh daripada https://www.utusanborneo.com.my/2026/01/27/rptm-2026-2035-diyakini-mampu-meningkatkan-kebolehpasaran-graduan-tvet
18. Utusan Borneo Online. (2026, March 4). RPTM 2026-2035 diyakini mampu meningkatkan kebolehpasaran graduan TVET. Diperoleh daripada https://www.utusanborneo.com.my/2026/01/27/rptm-2026-2035-diyakini-mampu-meningkatkan-kebolehpasaran-graduan-tvet
19. World Bank Group. (2023, July 24). Improve Technical and Vocational Education and Training (TVET) to meet skills and labour mismatch. World Bank. Diperoleh daripada https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2023/07/12/improve-technical-vocational-education-training-tvet-meet-skills-labour-mismatch
20. World Bank Group. (2025, February 18). Building Better Formal TVET Systems: Principles and Practice in Low- and Middle-Income Countries. World Bank. Diperoleh daripada https://www.worldbank.org/en/topic/skillsdevelopment/publication/better-technical-vocational-education-training-TVET