Dalam era global yang bergerak pantas, kebergantungan terhadap teknologi digital bukan lagi satu pilihan tetapi suatu realiti yang tidak dapat dielakkan oleh masyarakat moden.
Kebergantungan ini merujuk kepada situasi di mana kehidupan harian, perkhidmatan awam, urusan perniagaan, pendidikan dan komunikasi sesebuah masyarakat hampir sepenuhnya bergantung kepada alat, sistem dan infrastruktur digital untuk berfungsi.
Ketika individu menggunakan telefon pintar untuk transaksi kewangan tanpa tunai, syarikat memanfaatkan data besar dan sistem automasi untuk mempercepatkan operasi.
Selain itu, kerajaan menawarkan perkhidmatan secara dalam talian di mana kita dapat menyaksikan suatu hubungan yang sedemikian rapat antara kehidupan manusia dan teknologi digital sehingga tanpa teknologi itu, fungsi asas ekonomi dan sosial boleh terganggu.
Di Sarawak, transformasi digital sedang berlaku dengan pantas sebagai sebahagian daripada strategi jangka panjang yang bertujuan untuk mengubah struktur ekonomi negeri daripada bergantung kepada sumber semula jadi kepada ekonomi berasaskan data, teknologi dan inovasi menjelang tahun 2030.
Strategi ini mula diperkenalkan melalui Strategi Ekonomi Digital Sarawak 2018–2022 yang menggariskan pelbagai tindakan strategik untuk memperkukuh penggunaan teknologi digital dalam sektor pertanian, e‑dagang, kewangan dan sektor awam lain.
Strategi ini dilanjutkan lagi melalui Pelan Tindakan Ekonomi Digital Sarawak 2030 yang dirangka untuk memastikan negeri ini boleh menjadi pusat ekonomi digital mampan dan kompetitif di peringkat nasional dan serantau.
Statistik menunjukkan kesungguhan Kerajaan Sarawak dalam transformasi digital, di mana negeri ini menyasarkan sumbangan ekonomi digital kepada sekitar 20% daripada Keluaran Dalam Negeri Kasar (KDNK) negeri, bersamaan kira‑kira RM56.4 bilion menjelang 2030.
Sasaran ini bukan sekadar angka tanpa asas, tetapi refleksi peralihan strategik dan pelaburan berterusan dalam infrastruktur digital, pendidikan digital serta pemerkasaan ekosistem perniagaan digital di negeri ini.
Tambahan pula, usaha untuk membina dan memperluas liputan internet serta infrastruktur telekomunikasi menunjukkan bahawa digitalisasi sedang berlaku bukan saja di bandar tetapi turut menyentuh kawasan luar bandar di Sarawak.
Perkembangan ini turut diperkukuhkan dengan laporan rasmi yang menunjukkan peningkatan ketara dalam capaian internet di negeri ini.
Liputan perkhidmatan internet di Sarawak kini telah mencapai 90.2 peratus, mencerminkan hasil daripada komitmen berterusan Kerajaan Sarawak dalam memperluas rangkaian telekomunikasi.
Pencapaian ini menunjukkan peningkatan berbanding 84.8 peratus yang direkodkan sebelum ini, sekali gus menandakan kemajuan signifikan dalam tempoh yang relatif singkat.
Seiring dengan itu, pembangunan infrastruktur turut menunjukkan pertumbuhan yang memberangsangkan apabila jumlah struktur menara telekomunikasi yang telah siap dibina meningkat kepada 4,662 termasuk kemudahan yang ditempatkan di atas bangunan.
Daripada jumlah tersebut, sebahagian besar menara telah pun beroperasi sepenuhnya, manakala baki yang masih dalam proses pelaksanaan dijangka siap dan berfungsi secara berperingkat menjelang penghujung tahun 2025.
Dalam usaha mempercepatkan liputan internet di kawasan luar bandar, Kerajaan Sarawak telah menyediakan peruntukan kewangan yang besar berjumlah RM2.3 bilion melalui inisiatif SALURAN.
Inisiatif ini memberi tumpuan kepada pembinaan menara SMART bagi memastikan kawasan yang sebelum ini kurang mendapat akses dapat menikmati perkhidmatan internet yang lebih stabil dan meluas.
Setakat ini, majoriti menara SMART telah berjaya disiapkan dan sebahagiannya telah mula beroperasi, manakala selebihnya dijangka berfungsi sepenuhnya secara berperingkat menjelang suku keempat tahun 2025.
Di peringkat persekutuan pula, pelaksanaan inisiatif JENDELA turut menyumbang kepada pengukuhan rangkaian telekomunikasi di Sarawak.
Hampir keseluruhan menara yang dirancang di bawah fasa pertama telah siap dibina, dengan sebahagian besar daripadanya telah menyediakan perkhidmatan 4G kepada pengguna.
Baki menara yang masih belum beroperasi dijangka akan disiapkan dalam tempoh yang sama, sekali gus melengkapkan rangkaian komunikasi yang lebih menyeluruh.
Selain itu, pembangunan teknologi 5G juga memperlihatkan kemajuan yang signifikan dalam tempoh beberapa tahun kebelakangan ini.
Hampir semua tapak 5G yang dirancang telah pun beroperasi, dan hanya sebilangan kecil sahaja yang masih dalam peringkat akhir pelaksanaan.
Tapak-tapak tersebut dijangka akan mula berfungsi sepenuhnya dalam masa terdekat, sekali gus memperkukuh lagi kedudukan Sarawak sebagai negeri yang bergerak pantas dalam arus digitalisasi.
Namun begitu, kebergantungan yang semakin meningkat terhadap teknologi digital juga menimbulkan isu penting tentang keberkesanan peraturan yang mengawalnya.
Keberkesanan peraturan dalam konteks ini merujuk kepada keupayaan sistem peraturan untuk mengimbangi pembangunan teknologi yang pesat.
Pada masa yang sama, ia turut memastikan perlindungan pengguna, keselamatan data serta menjamin kesaksamaan dan keadilan dalam penggunaan teknologi oleh semua lapisan masyarakat.
Peraturan yang lemah atau ketinggalan boleh membawa kepada jurang keselamatan siber, eksploitasi data peribadi, diskriminasi algoritma dan ketidaksamarataan akses digital antara golongan berkemampuan dan mereka yang kurang berkemampuan.
Cabaran utama dalam ekosistem digital ialah kelajuan inovasi teknologi yang sering bergerak lebih pantas berbanding proses perundangan dan peraturan.
Hal ini mencipta jurang di mana kadangkala undang‑undang wujud tetapi tidak relevan, tidak mencukupi atau tidak responsif terhadap cabaran baharu seperti keselamatan siber, privasi data dan kecerdasan buatan.
Penggubal dasar dan pihak berkuasa perlu merangka peraturan yang bukan sahaja komprehensif tetapi juga bersifat fleksibel supaya boleh menyesuaikan diri dengan perkembangan teknologi yang pesat.
Ini termasuk memahami landskap baharu seperti sistem pembayaran digital, e-dompet, identiti digital kerajaan dan penggunaan data secara besar-besaran.
Tanpa peraturan yang cekap, pihak tertentu mungkin mengambil kesempatan, mengancam keselamatan pengguna, atau mengurangkan keyakinan masyarakat terhadap sistem digital yang dibina.
Dalam konteks Sarawak, pelaksanaan dasar digital turut melibatkan pelbagai pihak termasuk agensi kerajaan, syarikat teknologi dan komuniti perniagaan.
Sebagai contoh, inisiatif seperti pengenalan e-dompet Kerajaan Sarawak telah menunjukkan betapa teknologi digital boleh mempermudah urusan harian, tetapi ia juga menuntut sistem peraturan kukuh untuk melindungi pengguna terutama dari segi perlindungan kewangan dan keselamatan data.
Begitu juga penggunaan sistem digital dalam sektor pendidikan dan perkhidmatan awam memerlukan dasar privasi dan penggunaan yang jelas supaya tiada penyalahgunaan data peribadi.
Kesedaran terhadap perlunya dasar yang kuat ini semakin meningkat di kalangan pembuat keputusan kerana mereka menyedari risiko yang berkaitan dengan teknologi digital yang tidak diurus dengan baik.
Kerajaan Sarawak dan badan penggubal dasar kini giat berusaha menerajui pembentukan ekosistem digital yang selamat, inklusif dan bertanggungjawab.
Usaha-usaha ini melibatkan kerjasama dengan sektor swasta, latihan untuk meningkatkan literasi digital dalam kalangan masyarakat, serta pengembangan infrastruktur yang menyediakan asas untuk inovasi teknologi selanjutnya.
Selain itu, agenda keselamatan siber dan perlindungan data turut dijadikan fokus dalam membentuk peraturan yang lebih holistik.
Pendekatan ini penting agar pembangunan digital tidak hanya mengejar pertumbuhan ekonomi semata-mata, tetapi juga memastikan teknologi memberi manfaat kepada semua lapisan masyarakat tanpa mengorbankan hak serta privasi individu.
Kebergantungan teknologi digital di Sarawak adalah realiti yang jelas, tetapi kejayaan sebenar transformasi ini bergantung kepada keberkesanan peraturan yang menyokong dan membentuk penggunaan teknologi tersebut.
Dengan kerangka peraturan yang kukuh dan responsif, Sarawak boleh menjadi contoh kepada wilayah lain dalam bagaimana transformasi digital boleh dijalankan secara bertanggungjawab, tanpa meninggalkan sesiapa di belakang.
Rujukan:
- Strategi Ekonomi Digital Sarawak 2018-2022 – Portal Rasmi Pentadbiran Bahagian Sri Aman. (2018). Sarawak.gov.my. https://sriaman.sarawak.gov.my/web/subpage/webpage_view/147
- Sarawak’s Digital Economy Contribution To GDP Aims To Hit RM56.4 Billion By 2030 | Sarawak Tribune. (2025, February 28). New Sarawak Tribune. https://www.sarawaktribune.com/sarawaks-digital-economy-contribution-to-gdp-aims-to-hit-rm56-4-billion-by-2030/
- Strategi Ekonomi Digital Sarawak 2018-2022 – Portal Rasmi Pentadbiran Bahagian Sri Aman. (2018). Sarawak.gov.my. https://sriaman.sarawak.gov.my/web/subpage/webpage_view/147
- News – Laman Web Jabatan Premier Sarawak. (2025). Sarawak.gov.my. https://premierdept.sarawak.gov.my/web/subpage/news_view/18605/UKAS
