Kecekapan Tenaga: Perkhidmatan Awam Tonggak Lestari dan Masyarakat Berdaya Hijau

Sarawak sedang memperkukuh peranan sektor awam sebagai pemangkin transformasi tenaga yang cekap dan mampan.

Kecekapan tenaga dalam perkhidmatan awam bukan sahaja soal pengurangan bil elektrik kerajaan tetapi juga instrumen dasar untuk mencapai matlamat ekonomi hijau negeri, meningkatkan kualiti perkhidmatan awam, serta memperluaskan manfaat sosioekonomi kepada komuniti luar bandar.

Dalam konteks kebangsaan, kapasiti tenaga boleh diperbaharui Malaysia telah mencapai tahap ketara jumlah kapasiti boleh diperbaharui beroperasi dilaporkan sebanyak 4,571.06 MW pada kemas kini Julai 2025 yang menggambarkan momentum peningkatan penggunaan sumber bersih yang relevan kepada perancangan negeri.

Perkhidmatan awam Sarawak mempunyai tanggungjawab ganda iaitu pertama, menjadi contoh pelaksanaan amalan cekap tenaga di bangunan dan kemudahan kerajaan dan kedua, memanfaatkan kedudukan institusi awam untuk merangka dan menguatkuasakan dasar serta inisiatif yang memudahkan penglibatan komuniti dan sektor swasta.

Projek-projek perintis yang dilaksanakan oleh agensi negeri dan syarikat milik kerajaan negeri menonjolkan pendekatan ini.

Pelaksanaan projek solar terapung 50 MW di empangan Batang Ai adalah salah satu bukti kebolehan Sarawak menggabungkan teknologi baru dengan aset tenaga sedia ada untuk meningkatkan pengeluaran tenaga boleh diperbaharui dan memaksimumkan penggunaan infrastruktur kuasa hidro.

Projek ini bukan sahaja menambah kapasiti tenaga negeri tetapi juga memberi isyarat bahawa pendekatan integrasi hidro–solar boleh menjadi strategi utama dalam portfolio tenaga Sarawak.

Di peringkat luar bandar, model pemerkasaan komuniti melalui program elektrifikasi yang dikendalikan bersama sektor awam dan komuniti tempatan telah menjadi contoh amalan baik.

Sarawak Alternative Rural Electrification Scheme (SARES) merupakan kaedah kolaboratif yang membolehkan kampung-kampung yang sukar disambungkan ke grid menerima bekalan elektrik menerusi projek hibrid berasaskan solar, dengan komuniti terlatih untuk mengendalikan operasi harian.

Pendekatan ini bukan sahaja meningkatkan kadar elektrifikasi desa tetapi juga membawa manfaat ekonomi melalui pembinaan kapasiti teknikal setempat dan peluang pekerjaan semasa serta selepas pelaksanaan projek.

Walaupun model seperti SARES berjaya membuka akses tenaga, isu kecekapan tenaga dalam konteks perkhidmatan awam menuntut pelaksanaan sistem pengurusan tenaga yang lebih rapi dan pembiayaan yang mampan.

Kebergantungan kepada bateri off-grid, penyelenggaraan peralatan, dan kitar hayat aset memerlukan perhatian khusus dari segi belanjawan operasi agensi awam.

Terkini, kerajaan negeri telah memperuntukkan bantuan bagi penggantian bateri dan peningkatan infrastruktur SARES.

Contohnya peruntukan RM30 juta untuk menggantikan bateri yang telah mencapai had perkhidmatan, yang akan memberi manfaat kepada lebih 1,600 isi rumah di kawasan luar bandar.

Ini merupakan langkah yang menunjukkan kefahaman terhadap aspek pemuliharaan kecekapan sistem serta kesinambungan perkhidmatan.

Perkhidmatan awam juga perlu menumpukan kepada pembangunan kapasiti manusia dan penyeragaman piawaian operasi.

Penglibatan pegawai teknikal daerah, juruteknik penyelenggaraan dan jurutera awam dalam program pensijilan tenaga serta latihan operasi dan penyelenggaraan bateri dan inverter adalah kritikal bagi memastikan sistem beroperasi pada tahap optimum.

Ini merangkumi penggunaan sistem pemantauan tenaga berasaskan digital di premis kerajaan untuk menjejak penggunaan, mengenal pasti kebocoran tenaga dan mempertingkatkan intervensi pencegahan.

Bagi Sarawak, integrasi sistem maklumat tenaga ini penting kerana negeri ini menyasarkan peralihan tenaga yang agresif.

Dokumen perancangan strategik negeri memasang sasaran komprehensif terhadap nisbah tenaga boleh diperbaharui dalam campuran bekalan negeri serta pendekatan pengurangan jejak karbon sebagai sebahagian daripada visi kemampanan menjelang dekad akan datang.

Dari sudut dasar, sektor awam mesti mempermudahkan mekanisme pembiayaan yang menggalakkan pelaburan dalam kecekapan tenaga.

Ini termasuk pewujudan dana pembiayaan hijau peringkat negeri, skema geran untuk bangunan awam yang mengadaptasi teknologi penjimatan tenaga, dan insentif perolehan yang mengutamakan peralatan berpenarafan tenaga tinggi.

Di samping itu, kerangka peraturan perlu menggalakkan model perniagaan seperti perkhidmatan tenaga berprestasi (energy performance contracting) di mana pihak ketiga membiayai pelaburan penjimatan dan bayaran balik dibuat melalui penjimatan kos operasi dan model sebegini sesuai bagi jabatan kerajaan yang menghadapi kekangan belanjawan modal.

Implikasi kepada kualiti perkhidmatan awam juga nyata.

Kecekapan tenaga yang lebih baik mengurangkan perbelanjaan operasi hospital, sekolah, pusat khidmat komuniti, dan pejabat jabatan, membebaskan sumber untuk meningkatkan khidmat asas kepada rakyat.

Di kawasan luar bandar, bekalan tenaga yang stabil dan cekap menyokong kegiatan ekonomi mikro seperti pemprosesan makanan, perkhidmatan penyejukan ubat-ubatan klinik desa, dan penggunaan teknologi digital untuk servis awam.

Semua faktor ini menyumbang kepada peningkatan kesejahteraan komuniti serta penurunan jurang pembangunan bandar dan desa.

Akhirnya, kejayaan agenda kecekapan tenaga di Sarawak bergantung pada kepimpinan perkhidmatan awam yang proaktif, keupayaan teknikal tempatan, dan mekanisme pembiayaan yang inklusif.

Amalan terbaik perlu didokumentasikan dan digandakan merentasi jabatan, manakala inisiatif perintis seperti solar terapung Batang Ai dan program SARES mesti dikembangkan selari dengan usaha peningkatan kapasiti, pemantauan berterusan dan sokongan pembiayaan jangka panjang.

Apabila sektor awam bertindak sebagai pemangkin dan contoh pelaksanaan, transformasi ke arah perkhidmatan awam yang cekap tenaga bukan sahaja dapat direalisasikan, tetapi juga menyebarkan manfaatnya ke seluruh lapisan masyarakat Sarawak, menyokong visi negeri sebagai peneraju tenaga boleh diperbaharui dan model pentadbiran hijau yang inklusif.

Rujukan

1. Sarawak Energy Berhad. (2024). Greening the Grid: Accelerating Renewable Energy Development in Sarawak. [Media Release]. Retrieved from https://www.sarawakenergy.com
2. Sarawak Energy Berhad. (2023). Sarawak Alternative Rural Electrification Scheme (SARES). [Web Page]. Retrieved from https://www.sarawakenergy.com
3. Ministry of Utility and Telecommunication, Sarawak. (2024). Rural Electrification Scheme (RES) – Policy & Implementation.
4. Malaysian Investment Development Authority (MIDA). (2024, November 25). Sarawak targets more floating solar for its hydroelectric dams.
5. The Edge Malaysia. (2025, October 3). Leader Energy to develop 100 MW solar farm in Sarawak.
6. The Star. (2025, February 23). Sarawak reaches rural electrification milestone with grid extension in Daro. Retrieved from https://www.thestar.com.my
7. Sarawak Government. (2023). Post COVID-19 Development Strategy 2030 (PCDS 2030). Retrieved from https://www.sarawak.gov.my
8. International Renewable Energy Agency (IRENA). (2023). Renewable Energy for Remote Communities: A Guidebook for Off-Grid Projects. Retrieved from https://www.irena.org
9. Ahmad, N. A., Mohd Hussain, N. H., Osman, A. T., & Abdul Rahim, F. (2024). Establishing a Sustainable Solar Energy Community in the Malaysian Rural Energy Landscape: A Case Study of Perak Tengah, Malaysia. Planning Malaysia, 22(31).
10. Ministry of Energy Transition and Water Transformation (MET). (2025, July). Malaysia Renewable Energy Progress Report 2025.