Pendekatan Proaktif Kerajaan Sarawak Dalam Menghadapi Bencana

Bencana adalah fenomena yang tidak dapat dielakkan dan sering menyebabkan kerugian besar dalam bentuk nyawa, harta benda serta gangguan ekonomi.

Sarawak, seperti negeri lain di Malaysia, turut menghadapi risiko bencana seperti banjir yang semakin kerap berlaku akibat perubahan iklim dan fenomena cuaca ekstrem.

Menurut Profesor Dr. Chan Ngai Weng, Pensyarah Pusat Pengajian Ilmu Kemanusiaan, Universiti Sains Malaysia (USM), bencana adalah sesuatu bahaya yang telah terjadi dan memberi kesan yang sangat serius. (https://youtu.be/SOHwiVASbaM)

Tambah beliau, sesuatu kejadian hanya dapat dikelaskan sebagai bencana jika ia menyebabkan kerugian teruk atau mengorbankan banyak nyawa seperti banjir besar di Kuala Lumpur (1971) dan Shah Alam (1998), kebakaran hutan di Florida (2000) dan kemarau teruk di Korea Utara (1997).

Sejak beberapa tahun ini, bencana banjir yang berlaku di Sarawak setiap tahun juga telah mengakibatkan banyak kerugian sehingga mencecah ratusan ribu ringgit melibatkan kerosakan harta benda, infrastruktur dan kawasan pertanian.

Contohnya, pada tahun 2023, Malaysia mengalami hujan lebat yang berterusan akibat musim Monsun Timur Laut, yang membawa kepada banjir besar di hampir seluruh negara, termasuk Sarawak.

Merujuk Survei Khas Impak Banjir Malaysia 2023 yang dijalankan oleh Jabatan Perangkaan Malaysia, kerugian keseluruhan akibat banjir di Sarawak pada tahun 2023 mencatatkan jumlah RM29.8 juta, berbanding dengan RM32.5 juta pada tahun 2022.

Walaupun jumlah kerugian menurun, namun kesan terhadap kehidupan seharian dan ekonomi negeri masih dapat dirasai terutama terhadap sektor pertanian dan infrastruktur.

Laporan tersebut memberikan gambaran yang jelas mengenai kerugian yang ditanggung oleh Sarawak, serta pentingnya usaha pemulihan yang berterusan daripada pihak kerajaan dan masyarakat untuk menghadapi bencana di masa depan.

Melalui perancangan dan tindakan yang teliti, bencana bukan sahaja dapat dikendalikan, tetapi juga boleh memberi peluang untuk memperbaiki ketahanan masyarakat dan meminimumkan kesannya pada masa hadapan.

Oleh itu, Kerajaan Sarawak telah mengambil pendekatan proaktif dalam menghadapi bencana dengan memberi tumpuan kepada pencegahan, pengurusan kecemasan, dan pemulihan pasca-bencana.

Bagi mengurangkan impak banjir, kerajaan telah melaksanakan pelbagai projek mitigasi, antaranya:

1. Projek Pemuliharaan Muara Sungai Kemena, Bintulu dan Muara Sungai Trusan, Limbang dengan kos RM51.5 juta sebagai langkah mengurangkan banjir.
2. Projek Rancangan Tebatan Banjir Sungai Miri, Sarawak bernilai RM25.6 juta untuk meningkatkan aktiviti sosio-ekonomi rakyat serta menjamin kelangsungan perhubungan penduduk setempat di samping mengurangkan kerugian harta benda, kemudahan awam dan kehilangan nyawa akibat banjir
3. Rancangan Tebatan Banjir Sungai Miri bernilai RM31 juta, yang bertujuan melindungi kawasan Lutong, Krokop, dan Jalan Jee Foh serta mengurangkan kawasan terjejas sehingga 600 hektar.
4. Peningkatan sistem pengairan dan saliran di kawasan bandar dan luar bandar bagi memastikan aliran air lebih lancar dan mengurangkan risiko banjir kilat.
5. Projek pembinaan kolam takungan banjir bagi menampung lebihan air hujan dan mengurangkan tekanan terhadap sistem perparitan.
6. Program pemuliharaan hutan paya bakau dan penanaman semula pokok sebagai langkah semula jadi dalam mengawal hakisan dan mengurangkan impak bencana.

Sebagai langkah persediaan tahunan, sebanyak 7,507 anggota barisan hadapan, termasuk Polis Diraja Malaysia (PDRM), Jabatan Bomba dan Penyelamat Malaysia (JBPM), Angkatan Pertahanan Awam Malaysia (APM), dan Jabatan Kebajikan Masyarakat Sarawak (JKMS), telah digerakkan untuk menghadapi Monsun Timur Laut 2024/2025.

Selain itu, sebanyak 661 Pusat Pemindahan Sementara (PPS) telah disediakan dengan kelengkapan asas seperti makanan, bekalan perubatan, dan ruang perlindungan yang lebih baik bagi memastikan keselesaan mangsa.

Kerajaan Sarawak turut memanfaatkan teknologi moden bagi meningkatkan kecekapan pengurusan bencana seperti:

1. Penggunaan Dron dan teknologi GIS untuk memantau kawasan berisiko tinggi serta memudahkan operasi penyelamatan.
2. Penggunaan Sistem amaran awal untuk membolehkan penduduk menerima maklumat cuaca secara tepat dan pantas melalui SMS dan aplikasi mudah alih.
3. Pengaktifan bilik gerakan banjir di setiap daerah bagi menyelaras operasi kecemasan dan memastikan bantuan dihantar dengan segera.
4. Penggunaan kecerdasan buatan (AI) dalam analisis data cuaca bagi meramal corak hujan dan mengenal pasti kawasan yang berpotensi mengalami bencana.

Kempen kesedaran juga dijalankan bagi mendidik masyarakat tentang langkah keselamatan dan tindakan yang perlu diambil sebelum dan semasa bencana berlaku.

Program pendidikan ini merangkumi bengkel, simulasi bencana, dan latihan kecemasan di sekolah serta komuniti setempat.

Ketika bencana berlaku, koordinasi yang cekap antara agensi kerajaan dan masyarakat amat penting. Semasa banjir pada Januari 2025 :

1. 48 PPS telah dibuka untuk menempatkan mangsa dari kawasan terjejas seperti Kuching, Samarahan, dan Bintulu.
2. Lebih 4,700 anggota penyelamat digerakkan dengan 531 aset bantuan, termasuk bot penyelamat, helikopter, dan trak bantuan.
3. Penyaluran bantuan makanan dan perubatan dipercepatkan melalui kerjasama antara agensi kerajaan, NGO, dan sektor swasta.
4. Arahan pemindahan awal dikeluarkan kepada penduduk di kawasan berisiko tinggi bagi mengurangkan risiko kehilangan nyawa dan harta benda.
5. Sistem komunikasi kecemasan diperkenalkan bagi memastikan semua agensi dapat berkomunikasi dengan lebih efisien dalam operasi menyelamat.

Usaha-usaha ini telah menunjukkan kepantasan dan kesediaan Kerajaan Sarawak dalam menangani bencana serta memastikan keselamatan rakyat terjamin.

Selepas berlakunya bencana, kerajaan memberi tumpuan kepada pemulihan dan pembinaan semula infrastruktur serta kehidupan masyarakat yang terjejas:

1. Sejumlah RM10 juta diperuntukkan bagi membaik pulih kemudahan awam seperti sekolah, pusat kesihatan, dan jalan raya yang rosak akibat banjir.
2. Bantuan kewangan dan sokongan pekerjaan diberikan kepada mangsa untuk membina semula kehidupan mereka.
3. Kerjasama dengan Sektor Swasta dan Badan Bukan Kerajaan (NGO) bagi mempercepatkan proses pemulihan, memastikan mangsa mendapat sokongan yang mencukupi.
4. Program sokongan psikososial diperkenalkan bagi membantu mangsa menangani tekanan dan trauma akibat bencana.
5. Pembangunan semula kawasan perumahan yang lebih tahan bencana dengan reka bentuk yang lebih kukuh dan berdaya tahan.

Selain itu, kerajaan turut melaksanakan projek jangka panjang untuk mengurangkan risiko banjir pada masa hadapan.

Antaranya termasuk membina lebih banyak takungan air, memperbaiki sistem perparitan bandar, dan menanam semula kawasan hutan yang terjejas bagi meningkatkan daya tahan ekosistem terhadap bencana.

Sesungguhnya. pengurusan bencana yang berkesan memerlukan perancangan yang lebih teliti dan tindakan bersepadu.

Melalui pendekatan proaktif, penggunaan teknologi, dan kerjasama pelbagai pihak, Sarawak bukan sahaja dapat mengurangkan impak bencana tetapi juga meningkatkan daya tahan masyarakat terhadap ancaman masa depan.

Dengan strategi ini, Sarawak dapat menjadi model dalam pengurusan bencana yang mampan di Malaysia.

Sehubungan itu, kesedaran dan penyertaan masyarakat dalam persediaan menghadapi bencana juga memainkan peranan penting.

Dengan pendidikan yang berterusan dan sokongan daripada semua pihak, masyarakat dapat lebih bersedia dalam menghadapi sebarang kemungkinan bencana.

Oleh itu, pendekatan yang menyeluruh dan kolaboratif ini perlu diteruskan dan dipertingkatkan bagi memastikan kesejahteraan dan keselamatan rakyat Sarawak sentiasa terpelihara.

Rujukan Sumber :
1) Definisi dan Jenis-Jenis Bencana – https://youtu.be/SOHwiVASbaM
2) Laporan Survei Khas Impak Banjir
https://statsdigital.stats.gov.my/Arkib/default/get-pdf?name=0ktF9_3Q2fHi9BQB16k3w-hL8X6hul3u.pdf
3) Penilaian Kerosakan Pasca-Banjir
https://www.tvsarawak.my/2025/02/13/sarawak-lakukan-penilaian-awal-kerosakan-pasca-banjir/
4) Kesiapsiagaan Monsun Timur Laut
https://www.facebook.com/sarawaknewsofficial/posts/sarawak-siap-hadapi-monsun-timur-laut-2024-2025kuching-sarawak-kini-berada-dalam/986153800212612/
5) JPBN Sarawak Nilai Kos Baik Pulih Infrastruktur
https://www.astroawani.com/berita-malaysia/jpbn-sarawak-nilai-kos-baik-pulih-infrastruktur-rosak-akibat-bencana-507117
https://www.sinarharian.com.my/article/710644/edisi/sabah-sarawak/jpbn-sarawak-nilai-kos-baik-pulih-infrastruktur-rosak-akibat-banjir
6) Kerajaan Sarawak Salur Peruntukan Tambahan RM10 Juta kepada JPBN
https://www.astroawani.com/berita-malaysia/kerajaan-sarawak-salur-peruntukan-tambahan-rm10-juta-kepada-jpbn-506791
7) Kerajaan Sarawak Kaji Bantuan Keperluan Mangsa Banjir
https://www.tvsarawak.my/2025/02/01/banjir-kerajaan-sarawak-kaji-bentuk-bantuan-keperluan-mangsa/
8) https://www.petra.gov.my/v2/latest-news-details?id=lawatan-projek-persekutuan-miri