Artikel ini dihasilkan bagi meneliti cabaran pendidikan STEM di kawasan luar bandar yang sering berdepan kekangan dari segi infrastruktur digital, sumber pendidikan dan peluang pembelajaran.
Perbincangan dalam artikel ini berpandukan laporan terkini daripada UNESCO, OECD dan International Telecommunication Union yang menekankan kepentingan akses pendidikan teknologi bagi semua lapisan masyarakat.
Fokus utama artikel adalah untuk meneroka penyelesaian inovatif seperti pembelajaran digital, pembangunan kapasiti guru dan kerjasama komuniti bagi mengurangkan jurang pendidikan antara kawasan bandar dan luar bandar.
Perkembangan pesat teknologi digital telah mengubah cara manusia belajar, bekerja dan berinteraksi dalam masyarakat moden.
Dalam konteks pendidikan, Sains, Teknologi, Kejuruteraan dan Matematik (STEM) kini dilihat sebagai asas penting bagi membentuk generasi yang mampu menghadapi cabaran ekonomi masa hadapan.
Walau bagaimanapun, manfaat pendidikan STEM masih belum dapat dinikmati secara seimbang oleh semua lapisan masyarakat.
Salah satu cabaran yang sering dibincangkan di peringkat global ialah jurang pendidikan antara kawasan bandar dan luar bandar, khususnya dari segi akses kepada teknologi digital, kemudahan pembelajaran serta peluang untuk meneroka bidang STEM secara lebih mendalam.
Laporan UNESCO Global Education Monitoring (GEM) Report 2024/5 menunjukkan bahawa pelajar di kawasan luar bandar di banyak negara masih berdepan kekangan dari segi akses kepada infrastruktur digital dan kemudahan pendidikan yang berkualiti.
Kekurangan sambungan internet yang stabil, kemudahan makmal sains yang terhad serta kekurangan guru yang terlatih dalam bidang STEM merupakan antara faktor yang menyumbang kepada jurang pendidikan ini.
Dalam dunia yang semakin dipacu oleh teknologi digital, ketidakseimbangan akses kepada pendidikan STEM boleh memberi kesan jangka panjang terhadap peluang ekonomi dan mobiliti sosial pelajar di kawasan luar bandar.
Menurut laporan International Telecommunication Union (ITU) pada tahun 2025, kira-kira 2.6 bilion penduduk dunia masih belum mempunyai akses internet yang mencukupi, dan sebahagian besar daripada mereka tinggal di kawasan luar bandar di negara membangun.
Kekurangan akses kepada internet bukan sahaja menjejaskan peluang pelajar untuk menggunakan sumber pembelajaran digital, malah turut mengehadkan pendedahan mereka kepada kemahiran teknologi yang semakin penting dalam pasaran kerja global.
Situasi ini menimbulkan kebimbangan bahawa pelajar di kawasan luar bandar mungkin ketinggalan dalam memperoleh kemahiran yang diperlukan dalam ekonomi berasaskan pengetahuan.
Namun begitu, pelbagai inisiatif di peringkat global menunjukkan bahawa jurang pendidikan ini boleh dikurangkan melalui pendekatan yang inovatif dan kolaboratif.
Salah satu pendekatan yang semakin mendapat perhatian ialah penggunaan teknologi digital untuk memperluas akses pendidikan STEM kepada pelajar di kawasan terpencil.
Platform pembelajaran dalam talian kini membolehkan pelajar mengikuti kursus sains, pengaturcaraan komputer dan kejuruteraan tanpa bergantung sepenuhnya kepada kemudahan fizikal di sekolah.
Inisiatif seperti kursus terbuka dalam talian yang ditawarkan oleh universiti terkemuka telah membuka peluang kepada pelajar dari pelbagai latar belakang untuk mempelajari kemahiran STEM secara lebih fleksibel.
Selain penggunaan teknologi digital, pembangunan kapasiti guru juga merupakan faktor penting dalam memperkukuh pendidikan STEM di kawasan luar bandar.
Kajian oleh Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD) pada tahun 2025 menunjukkan bahawa keberkesanan pengajaran STEM sangat bergantung kepada tahap latihan dan sokongan profesional yang diterima oleh guru.
Guru yang mempunyai pengetahuan kukuh dalam bidang sains dan teknologi serta kemahiran pedagogi yang inovatif lebih berupaya untuk menarik minat pelajar terhadap bidang STEM.
Beberapa negara telah menunjukkan bahawa pendekatan strategik dapat membantu mengurangkan jurang pendidikan antara kawasan bandar dan luar bandar.
Sebagai contoh, negara seperti Australia dan Kanada telah melaksanakan program pendidikan jarak jauh yang menggunakan teknologi digital bagi menyokong pembelajaran pelajar di kawasan terpencil.
Program ini menyediakan akses kepada kelas maya, makmal sains digital serta sumber pembelajaran interaktif yang membolehkan pelajar menjalankan eksperimen secara maya.
Pendekatan ini terbukti berkesan dalam meningkatkan minat pelajar terhadap sains dan teknologi walaupun mereka tinggal jauh dari pusat bandar.
Selain itu, kerjasama antara sekolah, universiti dan organisasi komuniti juga memainkan peranan penting dalam memperluas peluang pendidikan STEM kepada pelajar luar bandar.
Banyak universiti kini menjalankan program jangkauan komuniti yang membawa aktiviti sains dan teknologi ke sekolah luar bandar melalui bengkel, pameran sains dan kem robotik.
Sebagai contoh, program Minggu Sains Negara memberi peluang kepada pelajar untuk berinteraksi dengan saintis dan jurutera sebenar, sekali gus meningkatkan inspirasi mereka untuk meneroka kerjaya dalam bidang STEM.
Program ini berjaya menghimpunkan institusi pendidikan, penggiat industri, pelajar dan komuniti setempat dalam satu ruang interaktif yang menjanjikan pendedahan bermakna kepada dunia sains dan inovasi.
Lebih penting lagi, program seumpama ini membuka ruang perbincangan tentang bagaimana sains boleh menjadi alat pemerkasaan komuniti, terutamanya di kawasan luar bandar.
Pandangan ini turut disokong oleh Profesor Madya Dr. Aida Shafreena binti Ahmad Puad, Dekan Fakulti Agroteknologi dan Sains Gunaan dari Kolej Universiti i-CATS ketika ditemu bual oleh RAKAN Sarawak.
Menurut beliau, pemahaman asas sains dalam kalangan masyarakat luar bandar mampu meningkatkan keupayaan mereka membuat keputusan yang lebih tepat dalam kehidupan seharian.
Ini sangat penting dalam kehidupan harian mereka, terutamanya dalam bidang pertanian dan keusahawanan kecil,” kata beliau.
Menurut Dr. Aida lagi, pengetahuan asas sains dalam bidang pertanian seperti memahami sifat tanah, keperluan cahaya dan air serta perubahan iklim setempat boleh mengubah cara petani membuat keputusan.
Hal ini seterusnya menjadikan usaha mereka lebih berkesan, menjimatkan masa dan meningkatkan hasil tanaman.
Beliau turut menegaskan bahawa literasi sains juga berperanan melindungi masyarakat daripada maklumat yang mengelirukan dan penipuan komersial.
Masyarakat yang kurang pendedahan kepada sains, menurut beliau, lebih mudah menjadi mangsa kepada iklan atau produk yang tidak berasas.
Namun, dengan ilmu yang betul, kita boleh menilai dan bertanya kepada diri sendiri sama ada sesuatu itu masuk akal dari sudut sains atau tidak,” jelas beliau.
Pandangan ini menunjukkan bahawa literasi sains bukan sahaja penting untuk pembangunan ekonomi, tetapi juga berfungsi sebagai benteng terhadap eksploitasi serta penyebaran maklumat yang tidak sahih.
Pensyarah Fakulti Kejuruteraan Elektrik dari Universiti Teknologi MARA (UiTM), Kota Samarahan, Encik Mohd Yazid bin Mohd Anas Khan turut berkongsi bagaimana teknologi berskala kecil seperti tenaga solar mampu memberi impak besar kepada kehidupan masyarakat luar bandar yang masih berdepan kekurangan bekalan elektrik.
Menurut beliau, teknologi solar boleh dimanfaatkan untuk membangunkan sistem pertanian moden tanpa bergantung sepenuhnya kepada bekalan elektrik grid.
Sebagai contoh, sistem fertigasi boleh dibangunkan menggunakan panel solar tanpa memerlukan sambungan grid elektrik.
Dengan penggunaan pam air serta sedikit pemahaman teknikal, masyarakat juga boleh mengendalikan sistem pertanian moden seperti hidroponik di kawasan terpencil.
Situasi ini membuktikan bahawa gabungan teknologi yang sesuai dengan kefahaman asas sains mampu membantu komuniti luar bandar berdikari serta mengurus sumber secara lebih efisien tanpa terlalu bergantung kepada bantuan luaran.
Perkembangan teknologi seperti makmal maya dan simulasi digital turut membuka peluang baharu dalam pendidikan STEM.
Teknologi ini membolehkan pelajar menjalankan eksperimen sains melalui persekitaran digital tanpa memerlukan peralatan makmal yang mahal.
Kajian oleh UNESCO Institute for Information Technologies in Education pada tahun 2025 menunjukkan bahawa penggunaan makmal maya dapat meningkatkan pemahaman pelajar terhadap konsep sains serta memberikan pengalaman pembelajaran yang lebih interaktif.
Walaupun teknologi menawarkan pelbagai peluang baharu, usaha untuk memperkukuh pendidikan STEM di kawasan luar bandar memerlukan pendekatan yang menyeluruh.
Infrastruktur digital perlu dipertingkatkan bagi memastikan semua pelajar mempunyai akses kepada internet yang stabil.
Pada masa yang sama, latihan kepada guru perlu diperkukuh supaya mereka mampu memanfaatkan teknologi secara efektif dalam proses pengajaran dan pembelajaran.
Jurang pendidikan antara kawasan bandar dan luar bandar merupakan cabaran yang perlu ditangani bagi memastikan pendidikan STEM dapat dinikmati secara adil oleh semua pelajar.
Walaupun terdapat kekangan dari segi infrastruktur dan sumber pendidikan, pelbagai penyelesaian inovatif telah menunjukkan bahawa cabaran ini boleh diatasi melalui penggunaan teknologi digital, pembangunan kapasiti guru serta kerjasama antara institusi pendidikan dan komuniti.
Rujukan
Global Education Monitoring Report 2024/5 – Österreichische UNESCO-Kommission. (2024). Unesco.at. https://www.unesco.at/en/education/education-2030/global-education-monitoring-gem-report/gem24
Measuring digital development: Facts and Figures 2025 – ITU. (2025, November 17). ITU. https://www.itu.int/hub/publication/D-IND-ICT_MDD-2025-3/
Education at a Glance 2025. (2025). OECD. https://www.oecd.org/en/publications/education-at-a-glance-2025_1c0d9c79-en.html
RSComm07Unity. (2025, May 9). “Merakyatkan Sains, Menginsankan Teknologi, Mengarusperdanakan Inovasi” – RAKAN CommUnity. RAKAN CommUnity. https://www.rakancommunity.com/web/merakyatkan-sains-menginsankan-teknologi-mengarusperdanakan-inovasi/
UNESCO Institute for Information Technologies in Education. 2025. Digital Learning and STEM Education.
