Dalam era globalisasi dan kemajuan teknologi yang pesat, sistem pengurusan prestasi menjadi aspek yang sangat penting dalam memastikan keberkesanan penyampaian perkhidmatan sama ada dalam sektor awam mahupun swasta.
Di tengah-tengah usaha ini, KPI muncul sebagai alat strategik yang bukan sahaja mengukur prestasi, malah membentuk budaya kerja dan mendorong pencapaian matlamat organisasi.
KPI berperanan sebagai alat pengukur yang membolehkan organisasi menilai pencapaian individu berdasarkan sasaran yang ditetapkan.
Dalam konteks perkhidmatan awam di Malaysia, termasuklah Kerajaan Persekutuan dan Negeri seperti Kerajaan Sarawak, KPI telah menjadi sebahagian daripada sistem penilaian yang digariskan oleh pelbagai pekeliling dan garis panduan pengurusan sumber manusia.
Sistem penilaian prestasi seperti Laporan Nilaian Prestasi Tahunan (LNPT) bagi penjawat awam sering mengambil kira pencapaian KPI sebagai asas dalam menentukan markah prestasi tahunan.
Penilaian ini memberi impak kepada peluang kenaikan pangkat, pemberian Anugerah Perkhidmatan Cemerlang (APC) dan penempatan semula pegawai.
Namun begitu, meskipun secara keseluruhannya prestasi penjawat awam berada pada tahap yang baik, isu integriti masih menjadi cabaran.
Menurut statistik berkaitan dengan tangkapan yang telah dibuat oleh Suruhanjaya Pencegahan Rasuah Malaysia (SPRM), setakat bulan Mei 2025, sebanyak 569 tangkapan direkodkan melibatkan pelbagai sektor. https://www.sprm.gov.my/index.php?id=21&page_id=120&year=2025
Statistik ini bukan sahaja menunjukkan tahap penguatkuasaan yang konsisten, malah turut mencerminkan sejauh mana sektor awam dan swasta mematuhi KPI berkaitan integriti dan tadbir urus.
Dalam bulan Mei sahaja, penjawat awam telah mencatatkan 26 tangkapan (27.37%), dengan 10 daripadanya terdiri daripada kumpulan pengurusan dan profesional, manakala 16 lagi dari kumpulan sokongan.
Walaupun tiada tangkapan dicatatkan dalam kalangan pengurusan tertinggi, angka ini masih menunjukkan ruang untuk penambahbaikan dari segi pelaksanaan dan pemantauan KPI berkaitan integriti dalam perkhidmatan awam.
Sebaliknya, 69 tangkapan (72.63%) melibatkan sektor bukan awam, iaitu:
- 41 individu dari sektor swasta,
- 22 orang awam, dan
- 6 individu dari kategori lain-lain.
Peningkatan tangkapan dalam sektor swasta memberi isyarat jelas bahawa pemantauan terhadap pematuhan kepada polisi antirasuah dan etika perniagaan masih belum mencukupi, walaupun banyak syarikat telah menetapkan KPI yang berkaitan integriti dalam pengurusan korporat mereka.
Ini menuntut organisasi untuk mengukuhkan amalan tadbir urus korporat, termasuk pematuhan kepada piawaian ISO 37001 (Sistem Pengurusan Antirasuah) serta penerapan budaya tidak bertolak ansur terhadap rasuah di semua peringkat organisasi.
Statistik ini memberi peringatan bahawa KPI bukan sekadar angka atas kertas, tetapi perlu diterjemahkan dalam bentuk tindakan dan akauntabiliti.
Justeru, semua pihak sama ada dalam sektor awam mahupun swasta, wajar mempergiat usaha untuk mewujudkan sistem pencegahan rasuah yang menyeluruh, berkesan, dan berterusan.
Sejak beberapa tahun yang lalu, Kerajaan Sarawak telah memperlihatkan kesungguhan tinggi dalam memacu transformasi perkhidmatan awam melalui pelaksanaan KPI yang sistematik.
Menerusi inisiatif Transformasi Perkhidmatan Awam Negeri Sarawak (SCS10-20), KPI disepadukan dengan pelbagai alat pengurusan strategik seperti Balanced Scorecard (BSC), Piagam Pelanggan dan SCS Scorecard iaitu satu sistem pelaporan prestasi suku tahunan yang telus dan bersandarkan data sebenar.
Setiap jabatan dan agensi diberikan KPI yang selari dengan matlamat pembangunan negeri, termasuk kepuasan pelanggan, indeks akauntabiliti dan kadar perbelanjaan tahunan.
Malah, pengukuran ini mencetuskan persaingan sihat antara agensi kerajaan, di mana skor prestasi melebihi 7.5 menjadi penanda aras kecemerlangan organisasi.
KPI bukan sahaja mengubah kaedah kerja, malah membentuk anjakan minda dalam kalangan penjawat awam yang dilihat daripada tugasan rutin kepada pemikiran strategik yang berfokuskan impak jangka panjang terhadap rakyat.
Di sektor swasta, KPI bersifat lebih spesifik dan berasaskan output seperti jualan, produktiviti, kepuasan pelanggan serta keuntungan.
Majikan menggunakan KPI sebagai asas pemberian ganjaran seperti bonus, insentif dan kenaikan gaji. Ini menjadikan budaya kerja lebih fleksibel dan berorientasikan prestasi sebenar.
Menurut laporan Astro Awani, hasil sektor perkhidmatan di Malaysia meningkat sebanyak 7.6% pada suku ketiga tahun 2023 kepada RM584.0 bilion, melibatkan 4.4 juta pekerja menunjukkan pertumbuhan sebanyak 79,400 orang berbanding tahun sebelumnya.
Laporan ini menandakan betapa pentingnya sistem KPI dalam menyokong pertumbuhan sektor perkhidmatan yang semakin kompetitif.
Kejayaan pelaksanaan KPI bergantung kepada kefahaman dan kerjasama antara pengurus dan pekerja di mana sasarannya mesti realistik, boleh dicapai dan sejajar dengan tanggungjawab serta peranan individu.
Di sektor awam, penyelarasan perlu dilakukan mengikut dasar kerajaan dan peraturan Jabatan Perkhidmatan Awam (JPA), manakala di sektor swasta, KPI bersifat dinamik, menyesuaikan diri dengan perubahan pasaran.
KPI turut berfungsi sebagai medium komunikasi yang efektif, menjelaskan jangkaan prestasi secara telus dan dalam jangka panjang, ia memupuk budaya kerja berdaya saing, bertanggungjawab serta profesional.
Namun, tidak dinafikan pelaksanaannya turut menghadapi cabaran seperti sasaran yang terlalu umum dalam sektor awam, atau tekanan prestasi berlebihan dalam sektor swasta yang boleh menjejaskan keseimbangan hidup pekerja.
Di Sarawak, pelaksanaan KPI secara seragam turut berdepan kesukaran akibat jurang antara kawasan bandar dan luar bandar.
Oleh itu, penambahbaikan berterusan terhadap sistem KPI perlu diberi perhatian misalnya, latihan, bimbingan dan penilaian semula secara berkala sangat penting bagi memastikan KPI kekal relevan dan mencerminkan sumbangan sebenar terhadap kemajuan organisasi.
KPI bukan sekadar sistem pengukuran, tetapi menjadi enjin utama kepada reformasi pentadbiran, pembinaan kerjaya yang bermakna dan pembudayaan kecekapan dalam organisasi.
Di Sarawak, KPI telah mencetuskan perubahan sistemik yang menjadikan perkhidmatan awam lebih cekap, telus dan berfokuskan hasil.
Sama ada dalam sektor awam atau swasta, KPI yang dirancang dengan teliti dan dilaksanakan secara konsisten mampu melonjakkan prestasi organisasi, menambahbaik penyampaian perkhidmatan, serta menyemai budaya kerja yang cemerlang dalam kalangan warga kerja Malaysia.
